Οι δυο όψεις της ατομοκρατίας

Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2015 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια
Του Χρήστου Γιανναρά
 
Δ​​εν υπάρχουν ηθικές ή ποιοτικές διαβαθμίσεις του «κακού». Δύσκολο είναι και να οριστεί το «κακό», να συναχθεί ενικός ορισμός μέσα από την πολυμορφία των εκφάνσεων και την ποικιλότητα των εξωραϊσμένων παραπλανητικών μετασχηματισμών του.
 
Η πανανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσε να βεβαιώσει τουλάχιστον τον εντοπισμό της αφετηρίας του «κακού»: Είναι ο δεδομένος στην ίδια τη «φύση» των έμβιων υπαρκτών (στον «τρόπο» της ύπαρξής τους) ατομοκεντρισμός, η έμφυτη, ενστικτώδης ιδιοτέλεια. Για τα άλογα ζώα το να κυριαρχούνται από τις ορμές (αδυσώπητες αναγκαιότητες) της αυτοσυντήρησης και ηδονής, δεν επιδέχεται ηθικό προσδιορισμό, είναι νομοτέλεια. (Κάποια δείγματα τάχα ερωτικής τρυφερότητας ή γονεϊκής φιλοστοργίας ή ευγνώμονης συμπεριφοράς, που συγκινούν τη ρομαντική ζωοφιλία αφελών ανθρώπων, είναι επίσης εκφάνσεις του αδυσώπητου ενστίκτου, τυφλή αναγκαιότητα της φύσης).
 
Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παράγει «κακό», γιατί μόνο ο άνθρωπος έχει την υπαρκτική δυνατότητα να εναντιώνεται στις ενστικτώδεις ορμές του, να τιθασεύει την ορμέμφυτη ιδιοτέλεια, να ελέγχει τον βιολογικά δεδομένο ατομοκεντρισμό του. Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παραγάγει «κακό», άρα και να αρνηθεί θεληματικά το «κακό» – να αρνηθεί να βλάψει, να βασανίσει, να υποτάξει, να εκμεταλλευτεί, να χρησιμοποιήσει, να συκοφαντήσει, να ταπεινώσει τους προικισμένους με την ίδια δυνατότητα συνανθρώπους του. Και αυτή την ακραιφνώς ανθρώπινη δυνατότητα την ονομάσαμε οι άνθρωποι «ελευθερία». Μόνο ο άνθρωπος, έλεγε ο Jean-Paul Sartre, «μπορεί να μην είναι αυτό που είναι»: να υπάρχει παίρνοντας θεληματική απόσταση από τον φυσικά δεδομένο τρόπο τού να υπάρχει.
 
Η Ιστορία του ανθρώπου βεβαιώνει ότι αυτή τη μοναδικότητα της ελευθερίας δεν την αντέχει ο άνθρωπος – η ανθρώπινη συλλογικότητα νομοθετεί τις προϋποθέσεις της ελευθερίας, αλλά λειτουργεί, περισσότερο ή λιγότερο, με τους νόμους της ζούγκλας. Πάντως, η προτεραιότητα της ελευθερίας συνεχίζει να βεβαιώνεται εμπειρικά ως ορισμός του «καλού». «Υπάρχει μια και μόνη αληθινή ελευθερία», έγραφε ο Ντοστογιέβσκυ:
 
«Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από τον εαυτό του». Μόνο τότε φθάνει στην πραγμάτωση της υπαρκτικής του ταυτότητας, στην ενεργητική του ετερότητα από κάθε άλλο έμβιο υπαρκτό. Η ολοκλήρωση της προσωπικής μοναδικότητάς του είναι για τον άνθρωπο το «καλό»: η ελευθερία από τις απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές.
 
Ομως η υποκειμενική πρόσβαση στις οριοθετήσεις της κοινής, από γενιά σε γενιά, εμπειρίας δεν είναι συνάρτηση της απλής κατανόησης ή και της βουλητικής συγκατάθεσης, είναι γνώση που κερδίζεται με το δύσκολο και επίπονο άθλημα της μετοχής στην κοινή εμπειρία. Στους αντίποδες του δυναμικού αθλήματος είναι η υποκατάστασή του (υποκατάσταση της κοινωνούμενης βεβαιότητας) με την ενστικτώδη εγωτική απαίτηση για κατοχή και χρήση από το άτομο της «αλήθειας». Να μεταβάλλεται η αλήθεια, το «καλό», σε ατομική πεποίθηση, τυφλά αποδεκτή βεβαιότητα, εξαναγκαστό κατά πάντων δόγμα, κοσμοσωτήρια ντιρεχτίβα, αυτονόητα επιβαλλόμενο πολιτισμικό «παράδειγμα».
 
Στο διεθνές πεδίο σήμερα μοιάζει να αντιπαρατίθενται, έτοιμες για μια μέχρις εσχάτων αναμέτρηση, δυο παρατάξεις ή στρατόπεδα: Από τη μια είναι όσοι ταυτίζουν το «καλό», την «αλήθεια», το «νόημα» της ζωής και του θανάτου με μιαν αλάθητη θρησκευτική διδασκαλία και πρακτική. Από την άλλη, στο απέναντι στρατόπεδο, είναι όσοι ταυτίζουν όλα τα παραπάνω με έναν «πολιτισμό»: κοινό τρόπο βίου (οργάνωσης και λειτουργίας του βίου). Κάθε μία από τις δυο παρατάξεις βλέπει στην αντίπαλη παράταξη την πλήρη άρνηση του «καλού», επομένως την ολοκληρία πραγμάτωσης του «κακού». Γι’ αυτό και περιθώριο συμβιβασμού δεν υπάρχει, η ρήξη επέρχεται νομοτελειακά, το ένα από τα δύο στρατόπεδα θα νικήσει, όχι υποτάσσοντας αλλά εξαφανίζοντας το άλλο.
 
Το αξιοπερίεργο είναι ότι και οι δύο αντιπαρατιθέμενες προτάσεις (η θρησκευτική: Ισλάμ, και η πολιτισμική: Δυτικός Διαφωτισμός) βεβαιώνονται στη θεωρία και στην πράξη, πανομοιότυπα ατομοκεντρικές.
 
Αποβλέπουν στη θωράκιση και κατασφάλιση του ατόμου, του εγώ. Η θρησκευτική προτείνει έναν κώδικα απαιτήσεων πρακτικής ευσέβειας και πρακτικής συμπεριφοράς, που η τήρησή τους εξασφαλίζει αμέσως στο άτομο την αιώνια «σωτηρία»: ένα ηδονικότατο μεταθανάτιο μέλλον σε γραμμικό χρόνο ατελεύτητο. Η πολιτισμική πρόταση δεν διαθέτει επαγγελίες για το «επέκεινα»: προσφέρει μια ενθαδική εξασφάλιση του ατόμου με νομικές κατοχυρώσεις των δικαιωμάτων του, των ελευθεριών του, των νοσηλευτικών φροντίδων αν τις χρειαστεί, εξασφάλιση της πληροφόρησής του, των άνετων και ταχύτατων μετακινήσεών του, των απεριόριστων ερωτικών του απολαύσεων, της μεγιστοποίησης των καταναλωτικών του δυνατοτήτων κ.ά.α.
 
Και τα δύο αντίπαλα σήμερα στρατόπεδα ξεκινάνε από το άτομο και στοχεύουν στο άτομο, το κοινωνικό γεγονός (το άθλημα της αυθυπέρβασης του εγώ για τη χαρά και ποιότητα των σχέσεων κοινωνίας) το εκδέχονται μόνο σαν δευτερεύον πλαίσιο του πρωτεύοντος στόχου που είναι η ατομική εξασφάλιση. Αποκαλυπτικό και το δεδομένο της κοινής εκδοχής που έχουν για την ελευθερία οι δύο παρατάξεις: καμιά σχέση με την αντίσταση στις απρόσωπες ορμές – αναγκαιότητες της φύσης. Ελευθερία σήμερα, και για την ατομοκεντρική ισλαμική θρησκευτικότητα και για το ατομοκεντρικό δυτικό «παράδειγμα», είναι η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Για τους πρώτους, το άτομο «σώζεται» όταν επιλέξει και κατέχει τις «ορθές» δοξασίες, πεποιθήσεις, δόγματα, πρακτικές θρησκευτικής συνέπειας, αυτοθυσίας στον πόλεμο κατά των απίστων. Ελευθερία, για τους δεύτερους, είναι το εξαναγκαστό κατά πάντων ατομικό δικαίωμα να επιλέγει ο καθένας πολιτικές πεποιθήσεις, κόμμα, εφημερίδα, κοσμοθεωρία, διασκέδαση, σεξουαλική συμπεριφορά – τα πάντα. «Επιλέγω, άρα υπάρχω».
 
Οταν ο πρωτογονισμός του ατομοκεντρισμού κατοχυρώνεται θρησκευτικά ή πολιτισμικά, δεν υπάρχει περιθώριο να κοινωνηθούν οι διαφορές. Οι τζιχαντιστές απαντάνε με σφαγή (αφανισμό μοναδικών ανθρώπινων υπάρξεων) στην προσβολή του προφήτη τους από το «Charlie Hebdo». Και ένα εκατομμύριο Γάλλοι απαντάνε στη σφαγή βγαίνοντας στους δρόμους, με υψωμένο ένα μολύβι στο χέρι, για να δηλώσουν ότι καθένας τους θέλει να είναι «Charlie»: Να έχει το δικαίωμα, κάθε εγώ, να διακωμωδεί με σεξουαλικές χυδαιότητες τα ιερά και τα όσια λαών και κοινωνιών στη διαδρομή των αιώνων. Το δικαίωμα στην «έκφραση», η αποθέωση της εγωτικής ασυδοσίας, πάνω από κάθε αξία, δηλαδή ποιότητα κοινωνίας τού υπάρχειν.
 
Θρησκευτικός ή πολιτισμικός, ο ατομοκεντρισμός οδηγεί νομοτελειακά στην απανθρωπία.
Η Καθημερινή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Ροή ειδήσεων

Ο δήμαρχος του τίποτα θέλει να συνεχίσει να πληρώνεται για να μην κάνει τίποτα!

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια

Ο «σφουγγαρίστρας»

Θρήνος για τον Μίκη

Η ώρα της κρίσης: Παρεμβαίνει με ελέγχους η Επιτροπή Ανταγωνισμού για αγορά συστημάτων φωτισμού

Όλη η Ελλάδα πήρε «στο ψιλό» τον Βούρο για το σκάνδαλο του ηλεκτροφωτισμού

Τολμήστε κ. Κανταρέλη: Πιστοποιητικό εμβολιασμού για είσοδο στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου

Κανταρέλης 14, Καραβίας 12 και ξαναζεσταμένο φαγητό...

Η ταινία «Ο παίκτης» ανεβαίνει (διαρκώς) στην πόλη...

ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ του δήμου η ονοματοδοσία ενός δρόμου της πόλης με το όνομα «Μίκης Θεοδωράκης»

Τέλος κι ο Γεωργαμλής από πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου

Τα έξι «καρφιά» της παραίτησης Παπακώστα- Τι γράφει και ποια μηνύματα στέλνει

Παραίτηση- βόμβα της Ανθής Παπακώστα

Ανασχηματισμός απελπισίας- Ποιος έλεγε πάντα «ναι» στο Βούρο κι αυτός τον στέλνει στα αζήτητα

Ραγδαίες εξελίξεις-Έκτακτη συνεδρίαση δημοτικού συμβουλίου ζητούν 16 μέλη του-Τελεσίγραφο Γεωργαμλή

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: ΄΄Γερακίνα΄΄
Με τον Κανταρέλη στο πλάΪ του, θα ΄΄φάει καλά΄΄ο Ανδρουλάκης !!!!!...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: "ΚΟΥΜΜΟΥΝΙ"
δεν ήταν ο Γιάννης, εκεί; Α, ξέχασα ο Γιάννης είναι κονφερασιέ του Άδωνι στη Φιλαδέλφεια...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: #ΓΙΑ_ΠΑΝΤΑ_ΠΑΣΟΚ #andreas
Σύντροφε Ανδρουλάκη καλή ΕΠΙΤΥΧΙΑ αν κι εγώ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΠΑΣΟΚ. Γι αυτό ΑΝΔΡΕΑΣ ΛΟΒΕΡΔΟΣ. Για να ΥΠΕΡΔΙΠΛΑΣΙΑΣΟΥΜΕ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ μας. Τώρα είναι η...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Πσσσσσσζζζζ!!!!!!! Τι ΛΕΣ ΤΏΡΑ!!!! /!!
Ο ΝΕΟΣ ΤΣΙΠΡΑΣ;;; ΑΥΤΆ ΕΊΝΑΙ!!!!!! Η ΓΗ ΘΑ ΤΡΈΜΕΙ Ο ΗΛΙΟΣ ΑΝΑΤΕΛΕΙ. ...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Τελετάρχης
Από την εποχή που το ΠΑΣΟΚ ξεκίναγε σε κάθε εκλογική αναμέτρηση με ένα 40% για πλάκα μέχρι σήμερα, έχει μεσολαβήσει το απόλυτο ξεβράκωμα του...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Μαυρόγατα λέμε. _
@ΚΟΥΜΟΥΝΙ Εγω θα ήθελα να δω τα μούτρα του Βούρου και του υπολοίπου θιασου την ώρα που ισοφάρισε χθες στο 90+ ο... Βούρος. Οι συνειρμοί αναπ...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Διαμαντής Σεϊτανίδης
@13.03 Μικρή διόρθωση: δεν με δέχθηκαν. Με κάλεσαν....

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: "ΚΟΥΜΜΟΥΝΙ"
Περνώντας από τα γραφεία της Νέας Δημοκρατίας, φοβήθηκα ότι θα μοιράζονται ηρεμιστικά φάρμακα με αυτά που γράφεις... Ξέρεις τους δύο από του...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Ανωνυμος
Ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου που τραμπουκικα διέκοψε την συνεδρίαση προυδοποιωντας ότι ακόμα δεν έχουν δει τίποτα! Σοσιαλιστής συνεργ...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Ζωή σ' εσάς!
Η γλώσσα του προσώπου και του σώματος όσων φαίνονται στις φωτογραφίες δείχνει σαν να το κλαίνε (το Πασοκ). Να ζήσετε να το θυμόσαστε!...

Όλη η Ελλάδα πήρε «στο ψιλό» τον Βούρο για το σκάνδαλο του ηλεκτροφωτισμού
Xρήστης: Ανωνυμος
@15.33 Δεν πρέπει να βολευτει και ο Κώστας ο τραγουδιστής; @11.54 ..παρκετεζες του Βούρου ο Λέκκας και η άγνωστη κοπέλλα του συνδυασμού του ...

Ο Νίκος Ανδρουλάκης στη Νέα Φιλαδέλφεια
Xρήστης: Ανώνυμος
Κατά βάθος όλοι ΠΑΣΟΚ είμαστε....

Τα έξι «καρφιά» της παραίτησης Παπακώστα- Τι γράφει και ποια μηνύματα στέλνει
Xρήστης: ΝΙΚΟΣ
ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΠΟΛΥ ΠΟΥ ΗΡΘΕΣ ΣΤΗΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΜΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΜΕΝΩ ΣΥΝΤΟΜΑ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΕΣ...

Εκλογομαγειρείο
Xρήστης: Κατερίνα Ξ.
Λυπάμαι για τον "λαϊκισμό". Μόνο και μόνο αυτό δείχνει πως είσαι σε λάθος κόμμα. Βάλε κι άλλο νερό στο μύλο της δεξιάς. Μπορείς!...

Ο «σφουγγαρίστρας»
Xρήστης: "ΚΟΥΜΜΟΥΝΙ"
Ειλικρινά τι μας ενδιαφέρει πώς αποκαλεί το αφεντικό το τσιράκι του; Μας τον φόρεσε; ...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©