Μνήμη Κωστή Παλαμά - Ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές της Νεότερης Ελλάδος

Δημοσιεύτηκε στις 28/02/2019 στην κατηγορία Πρόσωπα  |  δεν υπάρχουν σχόλια

του Νίκου Νικολούλη 

 

Στις 27 Φεβρουαρίου του 1943, μέσα στο ζόφο της Κατοχής, έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 84 ετών, ο κορυφαίος Έλληνας ποιητής Κωστής Παλαμάς. Ήταν από καιρό βαριά άρρωστος. «Τα τελευταία δέκα χρόνια τα περνούσε (όχι καθισμένος) αλλά αποθεμένος στην πολυθρόνα του. Έτσι, εκτός από έναν πολύ στενό κύκλο, για όλους μας ήταν, περίπου, νεκρός. Ένας μεγάλος ποιητής, που πέθαινε»1. οι γιατροί του έκαναν ό,τι μπορούσαν αλλά η κουρασμένη του καρδιά δεν άντεξε. Ξημερώματα, ώρα τρεις, άφησε την τελευταία του πνοή στο σπίτι του, στην οδό Περιάνδρου 3, στην Πλάκα. Λίγες μέρες νωρίτερα, είχε πεθάνει και η γυναίκα του Μαρία.

 

Ο Παλαμάς γεννήθηκε στην Πάτρα στις 13 Ιανουαρίου 1859 από γονείς που κατάγονταν από το Μεσολόγγι. Η οικογένεια του πατέρα του ήταν οικογένεια λογίων, με αξιόλογη πνευματική δραστηριότητα.

το 1867 αναγκάζεται, λόγω του θανάτου των γονιών του, να εγκατασταθεί στο σπίτι του θείου του, Δημήτριου Παλαμά, στο Μεσολόγγι όπου παρέμεινε ως το 1875. Τη χρονιά εκείνη, έφηβος πλέον, εγκαθίσταται στην Αθήνα και επιλέγει να φοιτήσει στη Νομική Σχολή. Ήδη όμως από τα δέκα του χρόνια έχει αρχίσει να γράφει τους πρώτους του στίχους και πολύ γρήγορα εγκαταλείπει τις σπουδές του για να αφιερωθεί ολόψυχα στην ποίηση. Για βιοποριστικούς, και όχι μόνο, λόγους γράφει άρθρα στις εφημερίδες της εποχής και εντάσσεται στον κύκλο των λογοτεχνών της Νέας Αθηναϊκής Σχολής2.

Το 1886 τυπώνει την πρώτη του ποιητική συλλογή με τίτλο “Τραγούδια της Πατρίδος μου”. Με τα ποιήματα εκείνα, γραμμένα στη δημοτική γλώσσα, προκαλεί αίσθηση στους λογοτεχνικούς κύκλους αλλά και τους απλούς αναγνώστες, που στο πρόσωπό του διακρίνουν έναν ανερχόμενο ποιητικό δημιουργό. Με τις επόμενες δύο συλλογές του: “Ο Ύμνος στην Αθηνά” (1889) και “Τα μάτια της ψυχής μου” (1892», ο Παλαμάς αναγνωρίζεται ως ο κορυφαίος εκπρόσωπος της Νέας Αθηναϊκής Σχολής και ανανεωτής της νεοελληνικής ποίησης. Στον κύκλο της Νέας Σχολής συμμετέχουν οι δημοτικιστές λογοτέχνες Ιωάννης Γρυπάρης,  Γεώργιος Δροσίνης, Ιωάννης Πολέμης, Κώστας Κρυστάλλης, Λάμπρος Πορφύρας, Γεώργιος Στρατήγης, Μιλτιάδης Μαλακάσης κ. α.

Ένδειξη της καθιέρωσής του ως κορυφαίου ποιητή ήταν η ανάθεση της σύνθεσης του Ύμνου των Ολυμπιακών Αγώνων, το 1896.

Το 1887 παντρεύεται τη μεσολογγίτισσα Μαρία Βάλβη, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά, τον Λέανδρο, τη Ναυσικά και τον Άλκη. Το1897 διορίζεται γραμματέας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Την επόμενη χρονιά ο ποιητής δέχεται ένα αβάσταχτο πλήγμα, πεθαίνει ο τετράχρονος γιος του, Άλκης. Ο μεγάλος του πόνος αποτυπώνεται στην ποιητική σύνθεση "Ο Τάφος".

Με την είσοδο του 20ου αιώνα ο Παλαμάς εισέρχεται στη φάση της ωρίμανσης όπου η αγνή συγκίνηση δένεται σφιχτά με το στοχασμό και τη γλαφυρότητα του στίχου. Το 1904 κυκλοφορεί την ποιητική συλλογή Ασάλευτη Ζωή.

Ακολουθούν ποιητικές συλλογές “Οι καημοί της λιμνοθάλασσας”, “Πολιτεία και Μοναξιά”, “Οι Βωμοί”, «Οι νύχτες του Φήμιου» (1935) και οι δυο κορυφαίες επικές δημιουργίες O δωδεκάλογος του γύφτου” (1907) και “Η φλογέρα του Βασιλιά” (1910), που τον αναδεικνύουν ως τον κορυφαίο της νέας ελληνικής λογοτεχνίας3. Χωρίς να εγκαταλείψει την ποίηση, επιδίδεται με επιτυχία και στην πεζογραφία με σειρά διηγημάτων μεταξύ των οποίων “Ο Θάνατος του Παλικαριού”. Γράφει επίσης το θεατρικό έργο “ Τρισεύγενη (1903), καθώς και σειρά κριτικών δοκιμίων. Δεν παραλείπει όμως να ενθαρρύνει και τους νέους ποιητές οι οποίοι σπεύδουν να του παρουσιάσουν τα πρώτα τους έργα. Με το αυξημένο του κύρος στηρίζει το δημοτικιστικό κίνημα4 γιατί το θεωρεί ως μοχλό της πνευματικής και κοινωνικής αφύπνισης του ελληνικού λαού. Η δράση του αυτή ενοχλεί τους γλωσσαμύντορες της εποχής οι οποίοι καταφέρνουν να πετύχουν την πρόσκαιρη, ευτυχώς, απομάκρυνση από τη θέση του στο πανεπιστήμιο.

Τελευταία του δημόσια τοποθέτηση ήταν την 1η Νοεμβρίου 1940, τρεις μέρες μετά την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, όταν απευθύνθηκε στην ελληνική νεολαία με τον πασίγνωστο στίχο:

 

….Αυτό κρατάει ανάλαφρο μεσ’ την ανεμοζάλη
το από του κόσμου τη βοή πρεσβυτικό κεφάλι,
αυτό το λόγο θα σας πω δεν έχω άλλο κανένα 
Μεθύστε με τ’ αθάνατο κρασί του Εικοσιένα!

 

Η είδηση του θανάτου του κυκλοφόρησε με αστραπιαία ταχύτητα στην κατοχική Αθήνα. «Χτες βράδυ μία είδηση ακατανόητη μας ήρθε. Μία είδηση ασύλληπτη. Ο Γέρο-Παλαμάς πέθανε. Είχαμε ξεχάσει πως ήταν θνητός» γράφει στο προσωπικό της ημερολόγιο η Ιωάννα Τσάτσου.

Η κηδεία του έμεινε ιστορική, γιατί αποτέλεσε αφορμή για να βγει ο κόσμος στους δρόμους της Αθήνας και να μετατρέψει την κηδεία σε ένα αυθόρμητο συλλαλητήριο ενάντια στα κατοχικά στρατεύματα, αλλά και να κατευοδώσει τον εθνικό του ποιητή, διαδηλώνοντας με τον τρόπο αυτό το σθένος και την πίστη του στη λευτεριά της πατρίδας. Μπροστά στα μάτια έκπληκτων Γερμανών και Ιταλών κατακτητών χιλιάδες κόσμου συνόδευσε τον Παλαμά στην τελευταία του κατοικία, στο Α΄ νεκροταφείο Αθηνών, ψάλλοντας τον εθνικό ύμνο.

Λίγο προτού το χώμα αγκαλιάσει για πάντα τον μεγάλο Έλληνα ποιητή με στεντόρεια φωνή, «με μια φωνή όσο ποτέ δυνατή», ο Άγγελου Σικελιανός απήγγειλε το ποίημα «Παλαμάς», που λίγες ώρες νωρίτερα είχε γράψει προς τιμήν του μεγάλου ποιητή:

Ηχήστε οι σάλπιγγες... Καμπάνες βροντερές,
δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ως πέρα...
Βογκήστε τύμπανα πολέμου... Οι φοβερές
σημαίες, ξεδιπλωθείτε στον αέρα !

Σ' αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα! Ένα βουνό
με δάφνες αν υψώσουμε ως το Πήλιο κι ως την Όσσα,
κι αν το πυργώσουμε ως τον έβδομο ουρανό,
ποιόν κλεί, τι κι αν το πεί η δικιά μου γλώσσα;

Μα εσύ Λαέ, που τη φτωχή σου τη μιλιά,
Ήρωας την πήρε και την ύψωσε ως τ' αστέρια,
μεράσου τώρα τη θεϊκή φεγγοβολιά
της τέλειας δόξας του, ανασήκωσ' τον στα χέρια

γιγάντιο φλάμπουρο κι απάνω από μας
που τον υμνούμε με καρδιά αναμμένη,
πες μ' ένα μόνο ανασασμόν: "Ο Παλαμάς !",
ν' αντιβογκήσει τ' όνομά του η οικουμένη !

 

**************************

 

1 Λόγια του Άγγελου Σικελιανού, όπως τα κατέγραψε ο Μενέλαος Λουντέμης στο έργο του «Εξάγγελος»

 

2 Νέα Αθηναϊκή Σχολή: στις αρχές της τελευταίας εικοσαετίας του 19ου αιώνα αρχίζει μια δυναμική προσπάθεια για αλλαγές στην πνευματική ζωή της χώρας. Νέες ιδέες και νέα πνευματικά ρεύματα ανανεώνουν το χώρο της τέχνης και ειδικότερα της λογοτεχνίας, ικανοποιώντας έτσι τις νέες ανάγκες. Στην ανανέωση αυτή συμβάλει καθοριστικά η επιστήμη της λαογραφίας με πρωτεργάτη τον Νικόλαο Πολίτη (1852-1921) που στρέφεται  στη μελέτη του σύγχρονου και παλαιότερου λαϊκού πολιτισμού, δίνοντας έτσι πολύτιμο υλικό στους λογοτέχνες της εποχής. Στο επίπεδο της γλώσσας, ξεχωρίζει ο αγώνας για την καθιέρωση της δημοτικής ως γραπτής γλώσσας με πρωτεργάτη τον γλωσσολόγο Γιάννη Ψυχάρης, που με το έργο “Το Ταξίδι μου (1888), γραμμένο στη δημοτική γλώσσα προκάλεσε έναν πραγματικό σεισμό στο χώρο της λογοτεχνίας.

Ταυτόχρονα οι Έλληνες ποιητές επηρεάζονται από τα νέα λογοτεχνικά ρεύματα της δυτικής Ευρώπης και κυρίως από τον Παρνασσισμό και το Συμβολισμό προσαρμόζοντας όμως τα θέματα και τις ιδέες τους στα ελληνικά δεδομένα. Στον κύκλο αυτό συμμετέχουν οι ποιητές Ιωάννης Γρυπάρης, Γεώργιος Δροσίνης, Κώστας Κρυστάλλης, Λάμπρος Πορφύρας, Μιλτιάδης Μαλακάσης, Γεώργιος Στρατήγης, κ.α.

 

3 Το 1918 του απονεμήθηκε το Εθνικό Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών .Το 1926 έγινε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και το 1930 πρόεδρός της. Το 1934 ήταν υποψήφιος για το Νόμπελ Λογοτεχνίας

4 Αξιοσημείωτη ήταν η στάση του στα Ευαγγελικά και τα Ορεστιακά.

 

timesnews

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

 

Η ψήφος μας, παγιδευμένη στο αδιέξοδο

 

Επτά ερωτήματα στο BBC

 

Περισσότεροι από 2,2, εκατ. Έλληνες δεν καταφέρνουν να πληρώσουν φόρο 500 ευρώ

 

Δραγασάκης Αν χρειαστεί, τις τράπεζες θα τις πληρώσει και πάλι ο φορολογούμενος

 

Ήθελαν διαχειρίσιμη ήττα, αλλά έρχεται συντριβή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: ΠΕΡΑΣΤΙΚΟΣ
Είναι 6 Δεκεμβρίου, Αγίου Νικολάου, η υπογειοποίηση δεν έχει αρχίσει ακόμα. Πηγαίνω Νέα Ιωνία άνετα. Χρόνια πολλά στους Νικολήδες!...

Λαϊκή Συσπείρωση: Ρωτάμε τον δήμαρχο κι εκείνος δεν μας απαντά
Xρήστης: KKE μέχρι θανάτου
"Σε ότι αφορά στην απόπειρα εκμίσθωσης της λίμνης του Άλσους σε ιδιώτη (!) που είχε εγγράψει ως 16ο θέμα της Συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβο...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: Ανώνυμος
ΔΕΙΤΕ από το όχι και τόσο μακρινό 2008. Μόλις πριν 11 χρόνια. Στην αρχή της κρίσης: https://www.youtube.com/watch?v=OotKwAiB2pE Την ίδια χ...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΔΕΞΙΟΣ σκέτο . [ Ούτε "κεντρο"- ούτε "ακρο"- ]
Στρατηγικός μου αντίπαλος ΗΤΑΝ, ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟ ΚΚ. Αυτό [και μόνο αυτό] θεωρώ σοβαρό ιδεολογικοπολιτικό αντίπαλο. Με τις εκατοντ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Τέτοια χαρά για τα... έργα που... ΘΑ ξεκινήσουν !!!
@ 03/12/2019 08:52 Μήπως σε λένε Σωκράτη και το επώνυμό σου αρχίζει από Κ και τελειώνει σε -λης ; Έτσι να την καταλάβω τέτοια χαρά (για τα...

Ευχές από το Κίνημα Αλλαγής
Xρήστης: Προς Πασόκους
Πορτογάλοι και Ισπανοί δείχνουν τον δρόμο...! Μετά τη συμφωνία της σοσιαλδημοκρατίας με τη ριζοσπαστική και κομμουνιστική αριστερά στην Πορ...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΤΙ ΩΡΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (5)
Στην αυτογνωσία βρίσκονται τα θεμέλια των πάντων. Αν δεν υπάρχει αυτογνωσία τότε όλα τα υπόλοιπα είναι λόγια του αέρα. Λυπάμαι αν σας στενα...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΤΙ ΩΡΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (4)
Ξέρω ότι πολλοί θα δυσαρεστηθούν από τη μηδενιστική αντιμετώπιση των ποικιλόχρωμων “επαναστατικών” κινημάτων. Διότι ουσιαστικά λέω ξεκάθαρα ...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΤΙ ΩΡΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (3)
Ναι λοιπόν! Η ζήλια και ο φθόνος είναι το κίνητρο των σύγχρονων επαναστατών. Σε παλαιότερες εποχές ήταν κυρίως η πείνα και ο φθόνος. Τώρα όμ...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΤΙ ΩΡΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ; (2)
Ακούω ήδη τις κραυγές ότι την επανάσταση τη χωρίζει μια άβυσσος από τις νεανικές φαντασιώσεις. Δεν το πιστεύω αυτό. Ο όγκος της αυταπάτης εί...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΤΙ ΩΡΑ ΘΑ ΓΙΝΕΙ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ; (1)
Όταν κάποτε ήμουν κι εγώ νέος (όπως και πολλοί άλλοι) ονειρευόμασταν μια κοινωνική επανάσταση, μια ανατροπή της καθεστηκυίας τάξης. Το βασικ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: @(02/12/2019 20:51)
Πες με όπως θέλεις καρπαζοεισπράκτορα. Όσα γράφω κρίνονται εκ του αποτελέσματος και έχω δικαιωθεί σε όλα. Ποιος Βούρος δεν γράφατε την Άνοιξ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Κληρονομικό χάρισμα
@15:27 Αφού είσαι τόσο καλός στις προβλέψεις, γιατί δεν λες τα νούμερα του τζόκερ στο δήμαρχο μπας και καταφέρει να ξεχρεώσει και τα πεντακ...

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»
Xρήστης: ΕΞΩ ΟΙ ΜΠΑΧΑΛΑΚΗΔΕΣ
@ανώνυμος (30/11/2019 14:53) @Γιάννης (30/11/2019 23:21) @Επαναστάτες της μπούρδας (01/12/2019 21:39) @Ελεύθερα Πανεπιστήμια (01/12/2019 22:...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Μάλλον μ` εσένα γλεντάει
@ 02/12/2019 15:27 Άσε! Μην συνεχίζεις! Κατάλαβα! Δεν παίρνεις μία. Ο χαζός της υπόθεσης δηλαδή....

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©