Οι δυο όψεις της ατομοκρατίας

Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2015 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια
Του Χρήστου Γιανναρά
 
Δ​​εν υπάρχουν ηθικές ή ποιοτικές διαβαθμίσεις του «κακού». Δύσκολο είναι και να οριστεί το «κακό», να συναχθεί ενικός ορισμός μέσα από την πολυμορφία των εκφάνσεων και την ποικιλότητα των εξωραϊσμένων παραπλανητικών μετασχηματισμών του.
 
Η πανανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσε να βεβαιώσει τουλάχιστον τον εντοπισμό της αφετηρίας του «κακού»: Είναι ο δεδομένος στην ίδια τη «φύση» των έμβιων υπαρκτών (στον «τρόπο» της ύπαρξής τους) ατομοκεντρισμός, η έμφυτη, ενστικτώδης ιδιοτέλεια. Για τα άλογα ζώα το να κυριαρχούνται από τις ορμές (αδυσώπητες αναγκαιότητες) της αυτοσυντήρησης και ηδονής, δεν επιδέχεται ηθικό προσδιορισμό, είναι νομοτέλεια. (Κάποια δείγματα τάχα ερωτικής τρυφερότητας ή γονεϊκής φιλοστοργίας ή ευγνώμονης συμπεριφοράς, που συγκινούν τη ρομαντική ζωοφιλία αφελών ανθρώπων, είναι επίσης εκφάνσεις του αδυσώπητου ενστίκτου, τυφλή αναγκαιότητα της φύσης).
 
Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παράγει «κακό», γιατί μόνο ο άνθρωπος έχει την υπαρκτική δυνατότητα να εναντιώνεται στις ενστικτώδεις ορμές του, να τιθασεύει την ορμέμφυτη ιδιοτέλεια, να ελέγχει τον βιολογικά δεδομένο ατομοκεντρισμό του. Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παραγάγει «κακό», άρα και να αρνηθεί θεληματικά το «κακό» – να αρνηθεί να βλάψει, να βασανίσει, να υποτάξει, να εκμεταλλευτεί, να χρησιμοποιήσει, να συκοφαντήσει, να ταπεινώσει τους προικισμένους με την ίδια δυνατότητα συνανθρώπους του. Και αυτή την ακραιφνώς ανθρώπινη δυνατότητα την ονομάσαμε οι άνθρωποι «ελευθερία». Μόνο ο άνθρωπος, έλεγε ο Jean-Paul Sartre, «μπορεί να μην είναι αυτό που είναι»: να υπάρχει παίρνοντας θεληματική απόσταση από τον φυσικά δεδομένο τρόπο τού να υπάρχει.
 
Η Ιστορία του ανθρώπου βεβαιώνει ότι αυτή τη μοναδικότητα της ελευθερίας δεν την αντέχει ο άνθρωπος – η ανθρώπινη συλλογικότητα νομοθετεί τις προϋποθέσεις της ελευθερίας, αλλά λειτουργεί, περισσότερο ή λιγότερο, με τους νόμους της ζούγκλας. Πάντως, η προτεραιότητα της ελευθερίας συνεχίζει να βεβαιώνεται εμπειρικά ως ορισμός του «καλού». «Υπάρχει μια και μόνη αληθινή ελευθερία», έγραφε ο Ντοστογιέβσκυ:
 
«Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από τον εαυτό του». Μόνο τότε φθάνει στην πραγμάτωση της υπαρκτικής του ταυτότητας, στην ενεργητική του ετερότητα από κάθε άλλο έμβιο υπαρκτό. Η ολοκλήρωση της προσωπικής μοναδικότητάς του είναι για τον άνθρωπο το «καλό»: η ελευθερία από τις απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές.
 
Ομως η υποκειμενική πρόσβαση στις οριοθετήσεις της κοινής, από γενιά σε γενιά, εμπειρίας δεν είναι συνάρτηση της απλής κατανόησης ή και της βουλητικής συγκατάθεσης, είναι γνώση που κερδίζεται με το δύσκολο και επίπονο άθλημα της μετοχής στην κοινή εμπειρία. Στους αντίποδες του δυναμικού αθλήματος είναι η υποκατάστασή του (υποκατάσταση της κοινωνούμενης βεβαιότητας) με την ενστικτώδη εγωτική απαίτηση για κατοχή και χρήση από το άτομο της «αλήθειας». Να μεταβάλλεται η αλήθεια, το «καλό», σε ατομική πεποίθηση, τυφλά αποδεκτή βεβαιότητα, εξαναγκαστό κατά πάντων δόγμα, κοσμοσωτήρια ντιρεχτίβα, αυτονόητα επιβαλλόμενο πολιτισμικό «παράδειγμα».
 
Στο διεθνές πεδίο σήμερα μοιάζει να αντιπαρατίθενται, έτοιμες για μια μέχρις εσχάτων αναμέτρηση, δυο παρατάξεις ή στρατόπεδα: Από τη μια είναι όσοι ταυτίζουν το «καλό», την «αλήθεια», το «νόημα» της ζωής και του θανάτου με μιαν αλάθητη θρησκευτική διδασκαλία και πρακτική. Από την άλλη, στο απέναντι στρατόπεδο, είναι όσοι ταυτίζουν όλα τα παραπάνω με έναν «πολιτισμό»: κοινό τρόπο βίου (οργάνωσης και λειτουργίας του βίου). Κάθε μία από τις δυο παρατάξεις βλέπει στην αντίπαλη παράταξη την πλήρη άρνηση του «καλού», επομένως την ολοκληρία πραγμάτωσης του «κακού». Γι’ αυτό και περιθώριο συμβιβασμού δεν υπάρχει, η ρήξη επέρχεται νομοτελειακά, το ένα από τα δύο στρατόπεδα θα νικήσει, όχι υποτάσσοντας αλλά εξαφανίζοντας το άλλο.
 
Το αξιοπερίεργο είναι ότι και οι δύο αντιπαρατιθέμενες προτάσεις (η θρησκευτική: Ισλάμ, και η πολιτισμική: Δυτικός Διαφωτισμός) βεβαιώνονται στη θεωρία και στην πράξη, πανομοιότυπα ατομοκεντρικές.
 
Αποβλέπουν στη θωράκιση και κατασφάλιση του ατόμου, του εγώ. Η θρησκευτική προτείνει έναν κώδικα απαιτήσεων πρακτικής ευσέβειας και πρακτικής συμπεριφοράς, που η τήρησή τους εξασφαλίζει αμέσως στο άτομο την αιώνια «σωτηρία»: ένα ηδονικότατο μεταθανάτιο μέλλον σε γραμμικό χρόνο ατελεύτητο. Η πολιτισμική πρόταση δεν διαθέτει επαγγελίες για το «επέκεινα»: προσφέρει μια ενθαδική εξασφάλιση του ατόμου με νομικές κατοχυρώσεις των δικαιωμάτων του, των ελευθεριών του, των νοσηλευτικών φροντίδων αν τις χρειαστεί, εξασφάλιση της πληροφόρησής του, των άνετων και ταχύτατων μετακινήσεών του, των απεριόριστων ερωτικών του απολαύσεων, της μεγιστοποίησης των καταναλωτικών του δυνατοτήτων κ.ά.α.
 
Και τα δύο αντίπαλα σήμερα στρατόπεδα ξεκινάνε από το άτομο και στοχεύουν στο άτομο, το κοινωνικό γεγονός (το άθλημα της αυθυπέρβασης του εγώ για τη χαρά και ποιότητα των σχέσεων κοινωνίας) το εκδέχονται μόνο σαν δευτερεύον πλαίσιο του πρωτεύοντος στόχου που είναι η ατομική εξασφάλιση. Αποκαλυπτικό και το δεδομένο της κοινής εκδοχής που έχουν για την ελευθερία οι δύο παρατάξεις: καμιά σχέση με την αντίσταση στις απρόσωπες ορμές – αναγκαιότητες της φύσης. Ελευθερία σήμερα, και για την ατομοκεντρική ισλαμική θρησκευτικότητα και για το ατομοκεντρικό δυτικό «παράδειγμα», είναι η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Για τους πρώτους, το άτομο «σώζεται» όταν επιλέξει και κατέχει τις «ορθές» δοξασίες, πεποιθήσεις, δόγματα, πρακτικές θρησκευτικής συνέπειας, αυτοθυσίας στον πόλεμο κατά των απίστων. Ελευθερία, για τους δεύτερους, είναι το εξαναγκαστό κατά πάντων ατομικό δικαίωμα να επιλέγει ο καθένας πολιτικές πεποιθήσεις, κόμμα, εφημερίδα, κοσμοθεωρία, διασκέδαση, σεξουαλική συμπεριφορά – τα πάντα. «Επιλέγω, άρα υπάρχω».
 
Οταν ο πρωτογονισμός του ατομοκεντρισμού κατοχυρώνεται θρησκευτικά ή πολιτισμικά, δεν υπάρχει περιθώριο να κοινωνηθούν οι διαφορές. Οι τζιχαντιστές απαντάνε με σφαγή (αφανισμό μοναδικών ανθρώπινων υπάρξεων) στην προσβολή του προφήτη τους από το «Charlie Hebdo». Και ένα εκατομμύριο Γάλλοι απαντάνε στη σφαγή βγαίνοντας στους δρόμους, με υψωμένο ένα μολύβι στο χέρι, για να δηλώσουν ότι καθένας τους θέλει να είναι «Charlie»: Να έχει το δικαίωμα, κάθε εγώ, να διακωμωδεί με σεξουαλικές χυδαιότητες τα ιερά και τα όσια λαών και κοινωνιών στη διαδρομή των αιώνων. Το δικαίωμα στην «έκφραση», η αποθέωση της εγωτικής ασυδοσίας, πάνω από κάθε αξία, δηλαδή ποιότητα κοινωνίας τού υπάρχειν.
 
Θρησκευτικός ή πολιτισμικός, ο ατομοκεντρισμός οδηγεί νομοτελειακά στην απανθρωπία.
Η Καθημερινή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Ροή ειδήσεων

Περιμένω με ενδιαφέρον...

Ήττα στις λεπτομέρειες για τους εφήβους, νίκη στο τέλος για τους παίδες της ΦΕΑ

Οι Πόντιοι, μας προσκαλούν

Παραιτήθηκε ο Ζουράρις μετά τις χυδαιότητες

«Στραβάδια, απολύθηκα». Πέθανε ο Τζίμης Πανούσης!

Συνεχίζει αήττητη η ΦΕΑ

Νεα πρόκληση Βασιλόπουλου: 1.930 ευρώ για... την «πίτα» του δήμου!

Πλούσια η δραστηριότητα της Ένωσης Κρητών

Διακοπή εργασιών στο δημοτολόγιο και το ληξιαρχείο

ΕΚΤΑΚΤΟ: Ζωντανό πρόγραμμα κάνουν οι εργαζόμενοι στο MEGA

Βάνδαλοι βεβήλωσαν το Μνημείο Μικρασιατών

Όταν η Κοινωφελής Επιχείρηση του δήμου βάζει τα χεράκια της και βγάζει τα ματάκια της

Στο υβρεολόγιο του δημάρχου εναντίον μου, απαντώ με ψυχραιμία και χαμόγελο

Ολοκληρώθηκαν τα Πρωτοχρονιάτικα Τουρνουά του ΣΟΝΦ

Πάρτι απευθείας αναθέσεων «εις υγείαν των προσφύγων» Απευθείας ανάθεση ΚΑΙ στη σύζυγο του δημάρχου!

Δημοφιλέστερα άρθρα

Πάρτι απευθείας αναθέσεων «εις υγείαν των προσφύγων» Απευθείας ανάθεση ΚΑΙ στη σύζυγο του δημάρχου!

Νεα πρόκληση Βασιλόπουλου: 1.930 ευρώ για... την «πίτα» του δήμου!

Στο υβρεολόγιο του δημάρχου εναντίον μου, απαντώ με ψυχραιμία και χαμόγελο

Η αριστερά της πόλης ξεκατινιάζεται και τρώει τις σάρκες της (video)

Mε τρεις πυρκαγιές στη Νέα Φιλαδέλφεια και τη Νέα Χαλκηδόνα μπήκε το 2018

Βασιλόπουλος σε Παπακώστα: Φέρε πίσω την έδρα

Πώς κάνει κοινωνική πολιτική η Λάρισα και πώς η Νέα Φιλαδέλφεια- Νέα Χαλκηδόνα

Το παιδί της μαμάς, ομίλησε!

Όταν η Κοινωφελής Επιχείρηση του δήμου βάζει τα χεράκια της και βγάζει τα ματάκια της

Μήπως θέλει να μας ενημερώσει η δημοτική Αρχή;

Με λαμπρότητα γιορτάστηκαν τα Θεοφάνεια στη Νέα Φιλαδέλφεια (φωτο)

Δήμος, Περιφέρεια ή... αλλού;

«Στραβάδια, απολύθηκα». Πέθανε ο Τζίμης Πανούσης!

Βάνδαλοι βεβήλωσαν το Μνημείο Μικρασιατών

ΕΚΤΑΚΤΟ: Ζωντανό πρόγραμμα κάνουν οι εργαζόμενοι στο MEGA

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: @ΕΛΕΓΧΟΣ (16/01/2018 13:38)
Αν αφαιρέσουμε τα περίπου 5 τετραγωνικά που καταλαμβάνει ενα μέσο αξιοπρεπές λουτρό μας απομένουν 35 τετραγωνικά για 6 άτομα. Περίπου 6 τετρ...

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: @16/01/2018 12:14
Ξενερώστε, κα Ανδρέου, δεν καταλαβαίνουμε τι γράφετε....

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: ΕΛΕΓΧΟΣ
http://www.neafiladelfeia.gr/files/1/Deltia_Typou/doc2017/%CE%9F%CE%A1%CE%9F%CE%99%20%CE%9A%CE%91%CE%99%20%CE%A0%CE%A1%CE%9F%CE%A5%CE%A0%CE%...

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: ΝΤΑΛΑΡΑΣ-ΠΑΛΙΟ ΠΑΣΟΚ
http://politisfx.gr/2018/01/16/oxi-stous-epikindynous-laikismous-gia-to-prosfygiko/ Στο τέλος το άρθρο έχει τραγούδι του Νταλάρα για να μην ...

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: Διαμαντής Σεϊτανίδης
@13.06 Έλα, παιδιά, συνέλθετε. Επικεντρώστε στο κλάμα για τους πρόσφυγες, όχι στην τσέπη......

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: ΕΚΘΕΣΗ ΙΔΕΩΝ
Στις Κρίσεις του Καμπούρη διαβάζω μία έκθεση Γυμνασίου στο θέμα: Η υποδοχή προσφύγων ως επικερδής επιχείρηση. Αναπτύξτε....

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: @(16/01/2018 11:37)
40τετραγωνικά είναι. Η απόφαση ειναι εδω. Πηγαινε μια βόλτα απο έξω να το δεις. Οσοι γνωρίζουμε το σπίτι γελάμε https://diavgeia.gov.gr/doc...

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: Διαμαντής Σεϊτανίδης
@12.14 Θα απαντήσω με ένα ρητό, που μάλλον δεν θα καταλάβετε, καθώς θα έχετε πολλές άγνωστες λέξεις. Καθαρός ουρανός, αστραπές δεν φοβάται....

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: Ιφιγένεια
Καλό αυτό θα γίνουμε ΄΄πολλές΄΄ !!!!! κε. Σεϊτανίδη, βλέπω στις εκλογές να ανοίγουν φάκελλοιν ΄΄παντώς καιρού΄΄.................

Περιμένω με ενδιαφέρον...
Xρήστης: @Iφιγένεια
Πήρε λέει τηλέφωνο τον ανηψιό της να αφήσει το σπίτι της αδερφής της για να πάρουν 250 ευρώ. Πόσα τετραγωνικά μέτρα ήταν το διαμέρισμα, σε π...

Νεα πρόκληση Βασιλόπουλου: 1.930 ευρώ για... την «πίτα» του δήμου!
Xρήστης: Αμαν Tasos
Ποιο γήπεδο βρε κακομοίρη george. Στην κοπή της πίτας δεν πήγες; Όχι σε αυτή στην λίμνη στις 21. Στην άλλη για τους εκλεκτούς. ...

Νεα πρόκληση Βασιλόπουλου: 1.930 ευρώ για... την «πίτα» του δήμου!
Xρήστης: @14.15
Και μόνο η απάντηση σου δείχνει ποιος ειναι ο φασίστας. Ολα ξεκίνησαν απο της αήθεις επιθέσεις της δημοτικής αρχης και της Στρουγκας. Ο περ...

Νεα πρόκληση Βασιλόπουλου: 1.930 ευρώ για... την «πίτα» του δήμου!
Xρήστης: George
Τα μόνα ΟΡΚ στην πόλη είναι κάποια χρηματοδοτούμενα σιχάματα που προσπάθησαν να εμποδίσουν ένα νομιμότατο γήπεδο με παράνομες ενέργειες. Κα...

Παραιτήθηκε ο Ζουράρις μετά τις χυδαιότητες
Xρήστης: ΧΡΥΣΟΨΑΡΟ
@15/01/2018 14:46 Έχουν περάσει πέντε χρόνια, ποια είναι αυτή η εταιρία;...

Παραιτήθηκε ο Ζουράρις μετά τις χυδαιότητες
Xρήστης: @Δικαστής Ντεγιάννης (14/01/2018 20:48)
http://www.protothema.gr/sports/article/300936/aek-etaireia-kolossos-upopsifia-horigos-gia-to-onoma-tou-gipedou/...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©