Οι δυο όψεις της ατομοκρατίας

Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2015 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια
Του Χρήστου Γιανναρά
 
Δ​​εν υπάρχουν ηθικές ή ποιοτικές διαβαθμίσεις του «κακού». Δύσκολο είναι και να οριστεί το «κακό», να συναχθεί ενικός ορισμός μέσα από την πολυμορφία των εκφάνσεων και την ποικιλότητα των εξωραϊσμένων παραπλανητικών μετασχηματισμών του.
 
Η πανανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσε να βεβαιώσει τουλάχιστον τον εντοπισμό της αφετηρίας του «κακού»: Είναι ο δεδομένος στην ίδια τη «φύση» των έμβιων υπαρκτών (στον «τρόπο» της ύπαρξής τους) ατομοκεντρισμός, η έμφυτη, ενστικτώδης ιδιοτέλεια. Για τα άλογα ζώα το να κυριαρχούνται από τις ορμές (αδυσώπητες αναγκαιότητες) της αυτοσυντήρησης και ηδονής, δεν επιδέχεται ηθικό προσδιορισμό, είναι νομοτέλεια. (Κάποια δείγματα τάχα ερωτικής τρυφερότητας ή γονεϊκής φιλοστοργίας ή ευγνώμονης συμπεριφοράς, που συγκινούν τη ρομαντική ζωοφιλία αφελών ανθρώπων, είναι επίσης εκφάνσεις του αδυσώπητου ενστίκτου, τυφλή αναγκαιότητα της φύσης).
 
Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παράγει «κακό», γιατί μόνο ο άνθρωπος έχει την υπαρκτική δυνατότητα να εναντιώνεται στις ενστικτώδεις ορμές του, να τιθασεύει την ορμέμφυτη ιδιοτέλεια, να ελέγχει τον βιολογικά δεδομένο ατομοκεντρισμό του. Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παραγάγει «κακό», άρα και να αρνηθεί θεληματικά το «κακό» – να αρνηθεί να βλάψει, να βασανίσει, να υποτάξει, να εκμεταλλευτεί, να χρησιμοποιήσει, να συκοφαντήσει, να ταπεινώσει τους προικισμένους με την ίδια δυνατότητα συνανθρώπους του. Και αυτή την ακραιφνώς ανθρώπινη δυνατότητα την ονομάσαμε οι άνθρωποι «ελευθερία». Μόνο ο άνθρωπος, έλεγε ο Jean-Paul Sartre, «μπορεί να μην είναι αυτό που είναι»: να υπάρχει παίρνοντας θεληματική απόσταση από τον φυσικά δεδομένο τρόπο τού να υπάρχει.
 
Η Ιστορία του ανθρώπου βεβαιώνει ότι αυτή τη μοναδικότητα της ελευθερίας δεν την αντέχει ο άνθρωπος – η ανθρώπινη συλλογικότητα νομοθετεί τις προϋποθέσεις της ελευθερίας, αλλά λειτουργεί, περισσότερο ή λιγότερο, με τους νόμους της ζούγκλας. Πάντως, η προτεραιότητα της ελευθερίας συνεχίζει να βεβαιώνεται εμπειρικά ως ορισμός του «καλού». «Υπάρχει μια και μόνη αληθινή ελευθερία», έγραφε ο Ντοστογιέβσκυ:
 
«Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από τον εαυτό του». Μόνο τότε φθάνει στην πραγμάτωση της υπαρκτικής του ταυτότητας, στην ενεργητική του ετερότητα από κάθε άλλο έμβιο υπαρκτό. Η ολοκλήρωση της προσωπικής μοναδικότητάς του είναι για τον άνθρωπο το «καλό»: η ελευθερία από τις απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές.
 
Ομως η υποκειμενική πρόσβαση στις οριοθετήσεις της κοινής, από γενιά σε γενιά, εμπειρίας δεν είναι συνάρτηση της απλής κατανόησης ή και της βουλητικής συγκατάθεσης, είναι γνώση που κερδίζεται με το δύσκολο και επίπονο άθλημα της μετοχής στην κοινή εμπειρία. Στους αντίποδες του δυναμικού αθλήματος είναι η υποκατάστασή του (υποκατάσταση της κοινωνούμενης βεβαιότητας) με την ενστικτώδη εγωτική απαίτηση για κατοχή και χρήση από το άτομο της «αλήθειας». Να μεταβάλλεται η αλήθεια, το «καλό», σε ατομική πεποίθηση, τυφλά αποδεκτή βεβαιότητα, εξαναγκαστό κατά πάντων δόγμα, κοσμοσωτήρια ντιρεχτίβα, αυτονόητα επιβαλλόμενο πολιτισμικό «παράδειγμα».
 
Στο διεθνές πεδίο σήμερα μοιάζει να αντιπαρατίθενται, έτοιμες για μια μέχρις εσχάτων αναμέτρηση, δυο παρατάξεις ή στρατόπεδα: Από τη μια είναι όσοι ταυτίζουν το «καλό», την «αλήθεια», το «νόημα» της ζωής και του θανάτου με μιαν αλάθητη θρησκευτική διδασκαλία και πρακτική. Από την άλλη, στο απέναντι στρατόπεδο, είναι όσοι ταυτίζουν όλα τα παραπάνω με έναν «πολιτισμό»: κοινό τρόπο βίου (οργάνωσης και λειτουργίας του βίου). Κάθε μία από τις δυο παρατάξεις βλέπει στην αντίπαλη παράταξη την πλήρη άρνηση του «καλού», επομένως την ολοκληρία πραγμάτωσης του «κακού». Γι’ αυτό και περιθώριο συμβιβασμού δεν υπάρχει, η ρήξη επέρχεται νομοτελειακά, το ένα από τα δύο στρατόπεδα θα νικήσει, όχι υποτάσσοντας αλλά εξαφανίζοντας το άλλο.
 
Το αξιοπερίεργο είναι ότι και οι δύο αντιπαρατιθέμενες προτάσεις (η θρησκευτική: Ισλάμ, και η πολιτισμική: Δυτικός Διαφωτισμός) βεβαιώνονται στη θεωρία και στην πράξη, πανομοιότυπα ατομοκεντρικές.
 
Αποβλέπουν στη θωράκιση και κατασφάλιση του ατόμου, του εγώ. Η θρησκευτική προτείνει έναν κώδικα απαιτήσεων πρακτικής ευσέβειας και πρακτικής συμπεριφοράς, που η τήρησή τους εξασφαλίζει αμέσως στο άτομο την αιώνια «σωτηρία»: ένα ηδονικότατο μεταθανάτιο μέλλον σε γραμμικό χρόνο ατελεύτητο. Η πολιτισμική πρόταση δεν διαθέτει επαγγελίες για το «επέκεινα»: προσφέρει μια ενθαδική εξασφάλιση του ατόμου με νομικές κατοχυρώσεις των δικαιωμάτων του, των ελευθεριών του, των νοσηλευτικών φροντίδων αν τις χρειαστεί, εξασφάλιση της πληροφόρησής του, των άνετων και ταχύτατων μετακινήσεών του, των απεριόριστων ερωτικών του απολαύσεων, της μεγιστοποίησης των καταναλωτικών του δυνατοτήτων κ.ά.α.
 
Και τα δύο αντίπαλα σήμερα στρατόπεδα ξεκινάνε από το άτομο και στοχεύουν στο άτομο, το κοινωνικό γεγονός (το άθλημα της αυθυπέρβασης του εγώ για τη χαρά και ποιότητα των σχέσεων κοινωνίας) το εκδέχονται μόνο σαν δευτερεύον πλαίσιο του πρωτεύοντος στόχου που είναι η ατομική εξασφάλιση. Αποκαλυπτικό και το δεδομένο της κοινής εκδοχής που έχουν για την ελευθερία οι δύο παρατάξεις: καμιά σχέση με την αντίσταση στις απρόσωπες ορμές – αναγκαιότητες της φύσης. Ελευθερία σήμερα, και για την ατομοκεντρική ισλαμική θρησκευτικότητα και για το ατομοκεντρικό δυτικό «παράδειγμα», είναι η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Για τους πρώτους, το άτομο «σώζεται» όταν επιλέξει και κατέχει τις «ορθές» δοξασίες, πεποιθήσεις, δόγματα, πρακτικές θρησκευτικής συνέπειας, αυτοθυσίας στον πόλεμο κατά των απίστων. Ελευθερία, για τους δεύτερους, είναι το εξαναγκαστό κατά πάντων ατομικό δικαίωμα να επιλέγει ο καθένας πολιτικές πεποιθήσεις, κόμμα, εφημερίδα, κοσμοθεωρία, διασκέδαση, σεξουαλική συμπεριφορά – τα πάντα. «Επιλέγω, άρα υπάρχω».
 
Οταν ο πρωτογονισμός του ατομοκεντρισμού κατοχυρώνεται θρησκευτικά ή πολιτισμικά, δεν υπάρχει περιθώριο να κοινωνηθούν οι διαφορές. Οι τζιχαντιστές απαντάνε με σφαγή (αφανισμό μοναδικών ανθρώπινων υπάρξεων) στην προσβολή του προφήτη τους από το «Charlie Hebdo». Και ένα εκατομμύριο Γάλλοι απαντάνε στη σφαγή βγαίνοντας στους δρόμους, με υψωμένο ένα μολύβι στο χέρι, για να δηλώσουν ότι καθένας τους θέλει να είναι «Charlie»: Να έχει το δικαίωμα, κάθε εγώ, να διακωμωδεί με σεξουαλικές χυδαιότητες τα ιερά και τα όσια λαών και κοινωνιών στη διαδρομή των αιώνων. Το δικαίωμα στην «έκφραση», η αποθέωση της εγωτικής ασυδοσίας, πάνω από κάθε αξία, δηλαδή ποιότητα κοινωνίας τού υπάρχειν.
 
Θρησκευτικός ή πολιτισμικός, ο ατομοκεντρισμός οδηγεί νομοτελειακά στην απανθρωπία.
Η Καθημερινή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Ροή ειδήσεων

Να κι ένας δήμος που κερδίζει τη μάχη της τεχνολογίας! (Μακριά από δω...)

Έτοιμοι!

Ευρεία ειδησεογραφική κάλυψη στην πυρκαγιά ακατοίκητου σπιτιού στην Τρυπιά

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...

Η Αμαλιάδα του Μπελογιάννη, κάνει λευκές νύχτες. Η Φιλαδέλφεια- Χαλκηδόνα επί Βασιλόπουλου, όχι!

No more Paradise, comrades...

«Όποιος κλαίει, είναι βλαξ»

Πολύτιμη η συμβολή των Εθελοντών Πολιτικής Προστασίας της πόλης μας

«Ποτάμια» οι δρόμοι της πόλης- Πολλές οι κλήσεις στην Πυροσβεστική- Αγωνία για τη Σκρα

Να διορθώσει αμέσως ο δήμος τα προβλήματα στο θέατρο του ΠΠΙΕΔ

Θλιβερή πολιτική εντυπώσεων πάνω στα καμμένα κάνει ο Άρης Βασιλόπουλος!

Τι πρέπει να κάνει η κεντρική εξουσία και τι η αυτοδιοίκηση για να μην ξαναδούμε τέτοια καταστροφή

Παρέμβαση του Σωματείου Εργαζομένων του δήμου για την τραγωδία στην Ανατολική Αττική

Σε ποια σημεία της Αθήνας συλλέγονται είδη πρώτης ανάγκης για τους πυρόπληκτους

Η Μητρόπολη συλλέγει είδη πρώτης ανάγκης «για τους πυροπαθείς αδελφούς μας της Αττικής»

Δημοφιλέστερα άρθρα

«Ποτάμια» οι δρόμοι της πόλης- Πολλές οι κλήσεις στην Πυροσβεστική- Αγωνία για τη Σκρα

Παρέμβαση του Σωματείου Εργαζομένων του δήμου για την τραγωδία στην Ανατολική Αττική

Θλιβερή πολιτική εντυπώσεων πάνω στα καμμένα κάνει ο Άρης Βασιλόπουλος!

Σε ποια σημεία της Αθήνας συλλέγονται είδη πρώτης ανάγκης για τους πυρόπληκτους

Η Αμαλιάδα του Μπελογιάννη, κάνει λευκές νύχτες. Η Φιλαδέλφεια- Χαλκηδόνα επί Βασιλόπουλου, όχι!

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...

Τι πρέπει να κάνει η κεντρική εξουσία και τι η αυτοδιοίκηση για να μην ξαναδούμε τέτοια καταστροφή

Να διορθώσει αμέσως ο δήμος τα προβλήματα στο θέατρο του ΠΠΙΕΔ

Πολύτιμη η συμβολή των Εθελοντών Πολιτικής Προστασίας της πόλης μας

No more Paradise, comrades...

Μια Χαλκηδονιώτισσα, αναρωτιέται...

«Όποιος κλαίει, είναι βλαξ»

Έκρηξη αλληλεγγύης: Η Ελλάδα στο πλευρό των πυροπλήκτων- Συλλυπητήρια από τον Απ. Κόντο

Ευρεία ειδησεογραφική κάλυψη στην πυρκαγιά ακατοίκητου σπιτιού στην Τρυπιά

Η Μητρόπολη συλλέγει είδη πρώτης ανάγκης «για τους πυροπαθείς αδελφούς μας της Αττικής»

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Έτοιμοι!
Xρήστης: Ανωνυμος
@10:54 εχει χαθεί ήδη υπερπολύτιμος χρόνος. Ακόμη κι αν σχηματιστεί η dream team της τοπικής πολιτικής σκηνής (που δεν υπάρχει) δύσκολα θα ...

Ευρεία ειδησεογραφική κάλυψη στην πυρκαγιά ακατοίκητου σπιτιού στην Τρυπιά
Xρήστης: Dopios
Πω πω ανατρίχιασα....

Έτοιμοι!
Xρήστης: Μη βιάζεστε......
...... και θα γίνει ολοφάνερο, στο επόμενο διάστημα, ποιος θα είναι ο Δημοτικός Συνδυασμός που θα αξίζει την ψήφο μας! Λίγη υπομονή!...

Ευρεία ειδησεογραφική κάλυψη στην πυρκαγιά ακατοίκητου σπιτιού στην Τρυπιά
Xρήστης: ΝΑ ΛΕΝΕ ΚΑΙ ΤΟ ΛΟΓΟ!!!!
ΝΑΙ ΕΙΠΑΝ ΓΙΑ ΤΗ ΦΩΤΙΑ.. ΑΛΛΑ ΓΙΑΤΙ ΚΑΛΥΨΑΝ ΤΟΝ ΠΡΕΖΑΚΙΑ ΠΟΥ ΕΒΑΛΕ ΤΗ ΦΩΤΙΑ??? ΑΥΤΟΣ ΕΙΧΕ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΘΕΙ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ 4ΜΗΝΟ ΚΑΙ ΠΑΡΕΝΟΧΛΟΥΣΕ Τ...

Έτοιμοι!
Xρήστης: ψηφίστε, σκουπίστε, τελειώσατε
και ποιον να ψηφίσουμε, για πες....

No more Paradise, comrades...
Xρήστης: Διαμαντής
@08.53 Αφού ξεμπερδέψουμε με τους διάφορους Μαδούρο ( και τους τοπικούς Μαδούρο τσέπης) μπορούμε να μιλήσουμε για τον ΟΑΚ. Θα έλεγα δε, να μ...

No more Paradise, comrades...
Xρήστης: ΠΡΟΒΟΚΑΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΟΡΑΣ
2.Πρέπει ωστόσο να του αναγνωρίσουμε μια λεβεντιά του Maduro. Δεν του φταίνε ΟΙ ΑΛΛΟΙ, ούτε Ο ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΑΝΕΜΟΣ, ούτε τα ΑΥΘΑΙΡΕΤΑ, ούτε που...

No more Paradise, comrades...
Xρήστης: ΠΡΟΒΟΚΑΤΟΡΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΦΟΡΑΣ
1.Λοιπόν ο Οργανισμός Αμερικανικών Κρατών (ΟΑΚ) αποφάσισε να «αποβάλλει» τη Βενεζουέλα των 31.820.000 ανθρώπων του Maduro λες και ξαφνικά άν...

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...
Xρήστης: ΘΗΡΑΜΕΝΗΣ
Καμιά «πάλη» καμιάς «τάξης» δεν θα καταργηθεί και κανένα «τέλος της ιστορίας» (όπως κι αν αυτάρεσκα το εννοούν οι μεν και οι δε) δεν θα ε...

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...
Xρήστης: Ανώνυμος
@20.40 Τι ακριβώς κατάλαβες από αυτά που γράφω και μου απαντάς; Το απόλυτο τίποτα!...

Η Αμαλιάδα του Μπελογιάννη, κάνει λευκές νύχτες. Η Φιλαδέλφεια- Χαλκηδόνα επί Βασιλόπουλου, όχι!
Xρήστης: Κώστας
Είναι σε επαναστατικό camping τα παιδιά λογικά τέτοια εποχή μην τους ενοχλείτε! Καταστρώνουν σχέδια πως θα ρίξουν τον καπιταλισμό από τον επ...

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...
Xρήστης: @(00:39)
Όταν ξεβρωμίσει ο δήμος από τον Βασιλόπουλο θα αποκτήσουμε το Άλσος που μας αξίζει. Και καθαρό και με πολύ περισσότερα δέντρα....

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...
Xρήστης: @(23:21)
Αν πληρώνει η κάθε μικροεπιχείρηση τουλάχιστον 65% φόρο όχι εξευτελιστικές απολαβές αλλά κανά σάντουιτς θα τους δίνουν για να δουλεύουν. Χω...

Ο κόσμος αλλάζει κι όπως πάντα, κάποιοι μένουν πίσω...
Xρήστης: Ανώνυμος
Διάβασα μέχρις εκεί που ο αρθρογράφος μας αποκαλύπτει ότι οι απολύσεις γίνονται για τρείς βασικά λόγους ! Πρώτον διότι η επιχείρηση δεν πάε...

Η Αμαλιάδα του Μπελογιάννη, κάνει λευκές νύχτες. Η Φιλαδέλφεια- Χαλκηδόνα επί Βασιλόπουλου, όχι!
Xρήστης: Γιαννης
Τώρα που άρχισαν τα πρόστιμα για τις παρανομίες με τον σταθμό μεταφόρτωσης πολύ λίγα τα βλέπω τα ψωμιά του Βασιλόπουλου....

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©