Οι δυο όψεις της ατομοκρατίας

Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2015 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια
Του Χρήστου Γιανναρά
 
Δ​​εν υπάρχουν ηθικές ή ποιοτικές διαβαθμίσεις του «κακού». Δύσκολο είναι και να οριστεί το «κακό», να συναχθεί ενικός ορισμός μέσα από την πολυμορφία των εκφάνσεων και την ποικιλότητα των εξωραϊσμένων παραπλανητικών μετασχηματισμών του.
 
Η πανανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσε να βεβαιώσει τουλάχιστον τον εντοπισμό της αφετηρίας του «κακού»: Είναι ο δεδομένος στην ίδια τη «φύση» των έμβιων υπαρκτών (στον «τρόπο» της ύπαρξής τους) ατομοκεντρισμός, η έμφυτη, ενστικτώδης ιδιοτέλεια. Για τα άλογα ζώα το να κυριαρχούνται από τις ορμές (αδυσώπητες αναγκαιότητες) της αυτοσυντήρησης και ηδονής, δεν επιδέχεται ηθικό προσδιορισμό, είναι νομοτέλεια. (Κάποια δείγματα τάχα ερωτικής τρυφερότητας ή γονεϊκής φιλοστοργίας ή ευγνώμονης συμπεριφοράς, που συγκινούν τη ρομαντική ζωοφιλία αφελών ανθρώπων, είναι επίσης εκφάνσεις του αδυσώπητου ενστίκτου, τυφλή αναγκαιότητα της φύσης).
 
Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παράγει «κακό», γιατί μόνο ο άνθρωπος έχει την υπαρκτική δυνατότητα να εναντιώνεται στις ενστικτώδεις ορμές του, να τιθασεύει την ορμέμφυτη ιδιοτέλεια, να ελέγχει τον βιολογικά δεδομένο ατομοκεντρισμό του. Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παραγάγει «κακό», άρα και να αρνηθεί θεληματικά το «κακό» – να αρνηθεί να βλάψει, να βασανίσει, να υποτάξει, να εκμεταλλευτεί, να χρησιμοποιήσει, να συκοφαντήσει, να ταπεινώσει τους προικισμένους με την ίδια δυνατότητα συνανθρώπους του. Και αυτή την ακραιφνώς ανθρώπινη δυνατότητα την ονομάσαμε οι άνθρωποι «ελευθερία». Μόνο ο άνθρωπος, έλεγε ο Jean-Paul Sartre, «μπορεί να μην είναι αυτό που είναι»: να υπάρχει παίρνοντας θεληματική απόσταση από τον φυσικά δεδομένο τρόπο τού να υπάρχει.
 
Η Ιστορία του ανθρώπου βεβαιώνει ότι αυτή τη μοναδικότητα της ελευθερίας δεν την αντέχει ο άνθρωπος – η ανθρώπινη συλλογικότητα νομοθετεί τις προϋποθέσεις της ελευθερίας, αλλά λειτουργεί, περισσότερο ή λιγότερο, με τους νόμους της ζούγκλας. Πάντως, η προτεραιότητα της ελευθερίας συνεχίζει να βεβαιώνεται εμπειρικά ως ορισμός του «καλού». «Υπάρχει μια και μόνη αληθινή ελευθερία», έγραφε ο Ντοστογιέβσκυ:
 
«Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από τον εαυτό του». Μόνο τότε φθάνει στην πραγμάτωση της υπαρκτικής του ταυτότητας, στην ενεργητική του ετερότητα από κάθε άλλο έμβιο υπαρκτό. Η ολοκλήρωση της προσωπικής μοναδικότητάς του είναι για τον άνθρωπο το «καλό»: η ελευθερία από τις απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές.
 
Ομως η υποκειμενική πρόσβαση στις οριοθετήσεις της κοινής, από γενιά σε γενιά, εμπειρίας δεν είναι συνάρτηση της απλής κατανόησης ή και της βουλητικής συγκατάθεσης, είναι γνώση που κερδίζεται με το δύσκολο και επίπονο άθλημα της μετοχής στην κοινή εμπειρία. Στους αντίποδες του δυναμικού αθλήματος είναι η υποκατάστασή του (υποκατάσταση της κοινωνούμενης βεβαιότητας) με την ενστικτώδη εγωτική απαίτηση για κατοχή και χρήση από το άτομο της «αλήθειας». Να μεταβάλλεται η αλήθεια, το «καλό», σε ατομική πεποίθηση, τυφλά αποδεκτή βεβαιότητα, εξαναγκαστό κατά πάντων δόγμα, κοσμοσωτήρια ντιρεχτίβα, αυτονόητα επιβαλλόμενο πολιτισμικό «παράδειγμα».
 
Στο διεθνές πεδίο σήμερα μοιάζει να αντιπαρατίθενται, έτοιμες για μια μέχρις εσχάτων αναμέτρηση, δυο παρατάξεις ή στρατόπεδα: Από τη μια είναι όσοι ταυτίζουν το «καλό», την «αλήθεια», το «νόημα» της ζωής και του θανάτου με μιαν αλάθητη θρησκευτική διδασκαλία και πρακτική. Από την άλλη, στο απέναντι στρατόπεδο, είναι όσοι ταυτίζουν όλα τα παραπάνω με έναν «πολιτισμό»: κοινό τρόπο βίου (οργάνωσης και λειτουργίας του βίου). Κάθε μία από τις δυο παρατάξεις βλέπει στην αντίπαλη παράταξη την πλήρη άρνηση του «καλού», επομένως την ολοκληρία πραγμάτωσης του «κακού». Γι’ αυτό και περιθώριο συμβιβασμού δεν υπάρχει, η ρήξη επέρχεται νομοτελειακά, το ένα από τα δύο στρατόπεδα θα νικήσει, όχι υποτάσσοντας αλλά εξαφανίζοντας το άλλο.
 
Το αξιοπερίεργο είναι ότι και οι δύο αντιπαρατιθέμενες προτάσεις (η θρησκευτική: Ισλάμ, και η πολιτισμική: Δυτικός Διαφωτισμός) βεβαιώνονται στη θεωρία και στην πράξη, πανομοιότυπα ατομοκεντρικές.
 
Αποβλέπουν στη θωράκιση και κατασφάλιση του ατόμου, του εγώ. Η θρησκευτική προτείνει έναν κώδικα απαιτήσεων πρακτικής ευσέβειας και πρακτικής συμπεριφοράς, που η τήρησή τους εξασφαλίζει αμέσως στο άτομο την αιώνια «σωτηρία»: ένα ηδονικότατο μεταθανάτιο μέλλον σε γραμμικό χρόνο ατελεύτητο. Η πολιτισμική πρόταση δεν διαθέτει επαγγελίες για το «επέκεινα»: προσφέρει μια ενθαδική εξασφάλιση του ατόμου με νομικές κατοχυρώσεις των δικαιωμάτων του, των ελευθεριών του, των νοσηλευτικών φροντίδων αν τις χρειαστεί, εξασφάλιση της πληροφόρησής του, των άνετων και ταχύτατων μετακινήσεών του, των απεριόριστων ερωτικών του απολαύσεων, της μεγιστοποίησης των καταναλωτικών του δυνατοτήτων κ.ά.α.
 
Και τα δύο αντίπαλα σήμερα στρατόπεδα ξεκινάνε από το άτομο και στοχεύουν στο άτομο, το κοινωνικό γεγονός (το άθλημα της αυθυπέρβασης του εγώ για τη χαρά και ποιότητα των σχέσεων κοινωνίας) το εκδέχονται μόνο σαν δευτερεύον πλαίσιο του πρωτεύοντος στόχου που είναι η ατομική εξασφάλιση. Αποκαλυπτικό και το δεδομένο της κοινής εκδοχής που έχουν για την ελευθερία οι δύο παρατάξεις: καμιά σχέση με την αντίσταση στις απρόσωπες ορμές – αναγκαιότητες της φύσης. Ελευθερία σήμερα, και για την ατομοκεντρική ισλαμική θρησκευτικότητα και για το ατομοκεντρικό δυτικό «παράδειγμα», είναι η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Για τους πρώτους, το άτομο «σώζεται» όταν επιλέξει και κατέχει τις «ορθές» δοξασίες, πεποιθήσεις, δόγματα, πρακτικές θρησκευτικής συνέπειας, αυτοθυσίας στον πόλεμο κατά των απίστων. Ελευθερία, για τους δεύτερους, είναι το εξαναγκαστό κατά πάντων ατομικό δικαίωμα να επιλέγει ο καθένας πολιτικές πεποιθήσεις, κόμμα, εφημερίδα, κοσμοθεωρία, διασκέδαση, σεξουαλική συμπεριφορά – τα πάντα. «Επιλέγω, άρα υπάρχω».
 
Οταν ο πρωτογονισμός του ατομοκεντρισμού κατοχυρώνεται θρησκευτικά ή πολιτισμικά, δεν υπάρχει περιθώριο να κοινωνηθούν οι διαφορές. Οι τζιχαντιστές απαντάνε με σφαγή (αφανισμό μοναδικών ανθρώπινων υπάρξεων) στην προσβολή του προφήτη τους από το «Charlie Hebdo». Και ένα εκατομμύριο Γάλλοι απαντάνε στη σφαγή βγαίνοντας στους δρόμους, με υψωμένο ένα μολύβι στο χέρι, για να δηλώσουν ότι καθένας τους θέλει να είναι «Charlie»: Να έχει το δικαίωμα, κάθε εγώ, να διακωμωδεί με σεξουαλικές χυδαιότητες τα ιερά και τα όσια λαών και κοινωνιών στη διαδρομή των αιώνων. Το δικαίωμα στην «έκφραση», η αποθέωση της εγωτικής ασυδοσίας, πάνω από κάθε αξία, δηλαδή ποιότητα κοινωνίας τού υπάρχειν.
 
Θρησκευτικός ή πολιτισμικός, ο ατομοκεντρισμός οδηγεί νομοτελειακά στην απανθρωπία.
Η Καθημερινή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Δημοφιλέστερα άρθρα

Το τερματίσαμε! Δυο νέοι υποψήφιοι δήμαρχοι ανακοινώθηκαν μέσα σε μια μέρα!

«Επανεκκίνηση»: ΟΛΑ τα πιστοποιητικά του δήμου, από τον υπολογιστή μας!

Ακόμα σιωπούν για τις καταγγελίες εναντίον τους, Βασιλόπουλος- Παπαλουκά. Ερωτήματα και για τους «4»

Ούτε ο Γιώργος Αράπογλου θα είναι υποψήφιος το 2019

«Τρώνε τις σάρκες τους» στη Δύναμη Κολλητών: Κατά του Άρη Βασιλόπουλου, και η Βάλια Ματσουκά

Δεν θα είναι υποψήφιος δήμαρχος ο Λύσσανδρος Γεωργαμλής

Η διακήρυξη θέσεων του Τάσου Κωνσταντινίδη

«Ανεξάρτητη Πρωτοβουλία»: Ο Αράπογλου δεν μετέχει στις εκλογές, οι υπόλοιποι θα αποφασίσουμε...

Γιόρτασε η τοπική Νέα Δημοκρατία τα 44 χρόνια του κόμματος

Επίσημα υποψήφιος δήμαρχος και ο Τάσος Κωνσταντινίδης

Ανεξέλεγκτος ο εμφύλιος στη Δύναμη (πρώην) «Κολλητών»

«Επανεκκίνηση»: Τα Ανοικτά Σχολεία καταπολεμούν τον φασισμό!

Πρωτοβουλία εναντίον της βίας στα γήπεδα προτείνει η «Επανεκκίνηση»

Ο Μίκης Θεοδωράκης, επίτιμος πρόεδρος στο Μουσείου Προσφυγικού Πολιτισμού στο νέο γήπεδο της ΑΕΚ

Ληστεία σε ξενοδοχείο στον παράλληλο της εθνικής

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: Ανωνυμος
@11.24 Από που βγαίνει το συμπέρασμα ότι ο Βούρος θα είναι βασικός αντίπαλος του Βασιλόπουλου; Ως πολιτικό πρόσωπο; Ως homo pasokous? Ως ηθο...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: ανώνυμος
@ Ανώνυμος (11/12/2018 11:24) Ξημέρωσε! καιρός να ξυπνήσεις!...

Η ΕΕ χρηματοδότησε 131 δήμους της χώρας για wi-fi. Ο Βασιλόπουλος άφησε και πάλι την πόλη μας, εκτός
Xρήστης: τα παραλέτε
Ρούλη και υπόλοιπη κομπανία της συμφοράς, είστε τόσο άχρηστοι όσο δείχνει το δημοσίευμα?...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: Διαμαντής Σεϊτανίδης
@11.24 Θα επανεκλεγεί ο Βασιλόπουλος; Βασικός του αντίπαλος ο Βούρος; Θα ψηφίσουν Βασιλόπουλο και κεντροδεξιοί; Κόψε το ρε φίλε το πιοτί πρω...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: Ανώνυμος
Περισσότερο εκτεθειμένοι από όλο αυτό το δημόσιο ξεκατίνιασμα είναι οι όψιμοι "διαφωνούντες" (σε πολλά εισαγωγικά, καθώς ψήφιζαν και στήριζα...

Έγινε η εκδήλωση για τον Μάνο Ελευθερίου
Xρήστης: Φιλαδελφεύς
Έχουμε πει επανειλημμένα ότι όταν δίνουμε ένα Δελτίο Τύπου, για εκδήλωση που έχουμε κάνει, γίνεται σ' αυτό αναφορά του γεγονότος και μόνον, ...

Γιατί οι ευρωεκλογές, ξαφνικά αποκτούν σημασία
Xρήστης: Ναι, στην Ευρώπη των λαών
Υποχρέωση των δημοκρατών πολιτών της Ευρώπης, σ´αυτή την χρονική στιγμή είναι η μάχη κατά του φασισμού. Και μόνο γιαυτό αξίζει η καθολική σ...

Πώς απάντησε ο Μακρόν στα «κίτρινα γιλέκα»
Xρήστης: Γάλλος Τραπεζίτης..
Δεν θα επαναφέρει τον φόρο πλούτου που κατήργησε ως πρώτο του μέτρο που απέδιδε 11 δις στον κρατικό προϋπολογισμό.. Δεν μερίμνησε για τους ...

«Επανεκκίνηση»: Τα Ανοικτά Σχολεία καταπολεμούν τον φασισμό!
Xρήστης: ανώνυμος
@ Πρώην πρόεδρος Δ.Σ. συλλόγου Γονέων και Κηδεμονονων (08/12/2018 00:53) από εξυπναδούλες βλέπω είσαι καλός δεν είδα κύριε πρώην Πρόεδρε ν...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: ανώνυμος
Ναι; τώρα τα θυμήθηκες κύριε Παπακώστα ότι ο ο ρούλης είναι ακατάλληλος; τώρα που το ρολόι δείχνει 12 παρά ένα λεπτό; ρε ουστ από δω! όλοι ...

Γιατί οι ευρωεκλογές, ξαφνικά αποκτούν σημασία
Xρήστης: "Τζογαδόρος"
Τώρα με το Brexit του Η.Β και την κα. Με'ι' ,το πισωγυρισμα των Βρετανών για μη έξοδο και η αλλαγή πολιτικής του Μακρόν, μπαίνει "μπουρλότο...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: Διαμαντής Σεϊτανιδης
@19.42 Και γνωρίζω και τα έχω γράψει κι έχω υποστεί τόνους λάσπης από τον δήμαρχο και τα αμελέτητα υποπόδιά του. Το ζήτημα είναι ότι χάρη ...

Έγινε η εκδήλωση για τον Μάνο Ελευθερίου
Xρήστης: Ανώνυμος
Μια από τις καλύτερες εκδηλώσεις που έχει παρουσιάσει ποτέ Δημοτική Αρχή στα χρονικά του Δήμου μας, απ' ότι θυμάμαι. Συγχαρητήρια ********στ...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: "Τζογαδόρος"
Κρίμα, γιατί ενώ ψηφίσθηκε ομόφωνα η απόφαση για έγκριση των εξόδων, τώρα παριστάνει τον "υπερασπιστή" του Δημόσιου συμφέροντος και δίκαια π...

Παπακώστας: Πώς δικαιολογείται αύξηση 76% στον φωτισμό της Πρωτομαγιάς από τη μια χρονιά στην άλλη;
Xρήστης: @Κώστας (10/12/2018 13:35)
Ετσι ακριβώς. Καθόμαστε και απολαμβάνουμε το ξεκατίνιασμα. Και όταν αναλάβει το έργο της για ορισμένα θέματα και η δικαιοσύνη τότε θα πέσει ...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©