Οι δυο όψεις της ατομοκρατίας

Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2015 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια
Του Χρήστου Γιανναρά
 
Δ​​εν υπάρχουν ηθικές ή ποιοτικές διαβαθμίσεις του «κακού». Δύσκολο είναι και να οριστεί το «κακό», να συναχθεί ενικός ορισμός μέσα από την πολυμορφία των εκφάνσεων και την ποικιλότητα των εξωραϊσμένων παραπλανητικών μετασχηματισμών του.
 
Η πανανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσε να βεβαιώσει τουλάχιστον τον εντοπισμό της αφετηρίας του «κακού»: Είναι ο δεδομένος στην ίδια τη «φύση» των έμβιων υπαρκτών (στον «τρόπο» της ύπαρξής τους) ατομοκεντρισμός, η έμφυτη, ενστικτώδης ιδιοτέλεια. Για τα άλογα ζώα το να κυριαρχούνται από τις ορμές (αδυσώπητες αναγκαιότητες) της αυτοσυντήρησης και ηδονής, δεν επιδέχεται ηθικό προσδιορισμό, είναι νομοτέλεια. (Κάποια δείγματα τάχα ερωτικής τρυφερότητας ή γονεϊκής φιλοστοργίας ή ευγνώμονης συμπεριφοράς, που συγκινούν τη ρομαντική ζωοφιλία αφελών ανθρώπων, είναι επίσης εκφάνσεις του αδυσώπητου ενστίκτου, τυφλή αναγκαιότητα της φύσης).
 
Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παράγει «κακό», γιατί μόνο ο άνθρωπος έχει την υπαρκτική δυνατότητα να εναντιώνεται στις ενστικτώδεις ορμές του, να τιθασεύει την ορμέμφυτη ιδιοτέλεια, να ελέγχει τον βιολογικά δεδομένο ατομοκεντρισμό του. Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παραγάγει «κακό», άρα και να αρνηθεί θεληματικά το «κακό» – να αρνηθεί να βλάψει, να βασανίσει, να υποτάξει, να εκμεταλλευτεί, να χρησιμοποιήσει, να συκοφαντήσει, να ταπεινώσει τους προικισμένους με την ίδια δυνατότητα συνανθρώπους του. Και αυτή την ακραιφνώς ανθρώπινη δυνατότητα την ονομάσαμε οι άνθρωποι «ελευθερία». Μόνο ο άνθρωπος, έλεγε ο Jean-Paul Sartre, «μπορεί να μην είναι αυτό που είναι»: να υπάρχει παίρνοντας θεληματική απόσταση από τον φυσικά δεδομένο τρόπο τού να υπάρχει.
 
Η Ιστορία του ανθρώπου βεβαιώνει ότι αυτή τη μοναδικότητα της ελευθερίας δεν την αντέχει ο άνθρωπος – η ανθρώπινη συλλογικότητα νομοθετεί τις προϋποθέσεις της ελευθερίας, αλλά λειτουργεί, περισσότερο ή λιγότερο, με τους νόμους της ζούγκλας. Πάντως, η προτεραιότητα της ελευθερίας συνεχίζει να βεβαιώνεται εμπειρικά ως ορισμός του «καλού». «Υπάρχει μια και μόνη αληθινή ελευθερία», έγραφε ο Ντοστογιέβσκυ:
 
«Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από τον εαυτό του». Μόνο τότε φθάνει στην πραγμάτωση της υπαρκτικής του ταυτότητας, στην ενεργητική του ετερότητα από κάθε άλλο έμβιο υπαρκτό. Η ολοκλήρωση της προσωπικής μοναδικότητάς του είναι για τον άνθρωπο το «καλό»: η ελευθερία από τις απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές.
 
Ομως η υποκειμενική πρόσβαση στις οριοθετήσεις της κοινής, από γενιά σε γενιά, εμπειρίας δεν είναι συνάρτηση της απλής κατανόησης ή και της βουλητικής συγκατάθεσης, είναι γνώση που κερδίζεται με το δύσκολο και επίπονο άθλημα της μετοχής στην κοινή εμπειρία. Στους αντίποδες του δυναμικού αθλήματος είναι η υποκατάστασή του (υποκατάσταση της κοινωνούμενης βεβαιότητας) με την ενστικτώδη εγωτική απαίτηση για κατοχή και χρήση από το άτομο της «αλήθειας». Να μεταβάλλεται η αλήθεια, το «καλό», σε ατομική πεποίθηση, τυφλά αποδεκτή βεβαιότητα, εξαναγκαστό κατά πάντων δόγμα, κοσμοσωτήρια ντιρεχτίβα, αυτονόητα επιβαλλόμενο πολιτισμικό «παράδειγμα».
 
Στο διεθνές πεδίο σήμερα μοιάζει να αντιπαρατίθενται, έτοιμες για μια μέχρις εσχάτων αναμέτρηση, δυο παρατάξεις ή στρατόπεδα: Από τη μια είναι όσοι ταυτίζουν το «καλό», την «αλήθεια», το «νόημα» της ζωής και του θανάτου με μιαν αλάθητη θρησκευτική διδασκαλία και πρακτική. Από την άλλη, στο απέναντι στρατόπεδο, είναι όσοι ταυτίζουν όλα τα παραπάνω με έναν «πολιτισμό»: κοινό τρόπο βίου (οργάνωσης και λειτουργίας του βίου). Κάθε μία από τις δυο παρατάξεις βλέπει στην αντίπαλη παράταξη την πλήρη άρνηση του «καλού», επομένως την ολοκληρία πραγμάτωσης του «κακού». Γι’ αυτό και περιθώριο συμβιβασμού δεν υπάρχει, η ρήξη επέρχεται νομοτελειακά, το ένα από τα δύο στρατόπεδα θα νικήσει, όχι υποτάσσοντας αλλά εξαφανίζοντας το άλλο.
 
Το αξιοπερίεργο είναι ότι και οι δύο αντιπαρατιθέμενες προτάσεις (η θρησκευτική: Ισλάμ, και η πολιτισμική: Δυτικός Διαφωτισμός) βεβαιώνονται στη θεωρία και στην πράξη, πανομοιότυπα ατομοκεντρικές.
 
Αποβλέπουν στη θωράκιση και κατασφάλιση του ατόμου, του εγώ. Η θρησκευτική προτείνει έναν κώδικα απαιτήσεων πρακτικής ευσέβειας και πρακτικής συμπεριφοράς, που η τήρησή τους εξασφαλίζει αμέσως στο άτομο την αιώνια «σωτηρία»: ένα ηδονικότατο μεταθανάτιο μέλλον σε γραμμικό χρόνο ατελεύτητο. Η πολιτισμική πρόταση δεν διαθέτει επαγγελίες για το «επέκεινα»: προσφέρει μια ενθαδική εξασφάλιση του ατόμου με νομικές κατοχυρώσεις των δικαιωμάτων του, των ελευθεριών του, των νοσηλευτικών φροντίδων αν τις χρειαστεί, εξασφάλιση της πληροφόρησής του, των άνετων και ταχύτατων μετακινήσεών του, των απεριόριστων ερωτικών του απολαύσεων, της μεγιστοποίησης των καταναλωτικών του δυνατοτήτων κ.ά.α.
 
Και τα δύο αντίπαλα σήμερα στρατόπεδα ξεκινάνε από το άτομο και στοχεύουν στο άτομο, το κοινωνικό γεγονός (το άθλημα της αυθυπέρβασης του εγώ για τη χαρά και ποιότητα των σχέσεων κοινωνίας) το εκδέχονται μόνο σαν δευτερεύον πλαίσιο του πρωτεύοντος στόχου που είναι η ατομική εξασφάλιση. Αποκαλυπτικό και το δεδομένο της κοινής εκδοχής που έχουν για την ελευθερία οι δύο παρατάξεις: καμιά σχέση με την αντίσταση στις απρόσωπες ορμές – αναγκαιότητες της φύσης. Ελευθερία σήμερα, και για την ατομοκεντρική ισλαμική θρησκευτικότητα και για το ατομοκεντρικό δυτικό «παράδειγμα», είναι η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Για τους πρώτους, το άτομο «σώζεται» όταν επιλέξει και κατέχει τις «ορθές» δοξασίες, πεποιθήσεις, δόγματα, πρακτικές θρησκευτικής συνέπειας, αυτοθυσίας στον πόλεμο κατά των απίστων. Ελευθερία, για τους δεύτερους, είναι το εξαναγκαστό κατά πάντων ατομικό δικαίωμα να επιλέγει ο καθένας πολιτικές πεποιθήσεις, κόμμα, εφημερίδα, κοσμοθεωρία, διασκέδαση, σεξουαλική συμπεριφορά – τα πάντα. «Επιλέγω, άρα υπάρχω».
 
Οταν ο πρωτογονισμός του ατομοκεντρισμού κατοχυρώνεται θρησκευτικά ή πολιτισμικά, δεν υπάρχει περιθώριο να κοινωνηθούν οι διαφορές. Οι τζιχαντιστές απαντάνε με σφαγή (αφανισμό μοναδικών ανθρώπινων υπάρξεων) στην προσβολή του προφήτη τους από το «Charlie Hebdo». Και ένα εκατομμύριο Γάλλοι απαντάνε στη σφαγή βγαίνοντας στους δρόμους, με υψωμένο ένα μολύβι στο χέρι, για να δηλώσουν ότι καθένας τους θέλει να είναι «Charlie»: Να έχει το δικαίωμα, κάθε εγώ, να διακωμωδεί με σεξουαλικές χυδαιότητες τα ιερά και τα όσια λαών και κοινωνιών στη διαδρομή των αιώνων. Το δικαίωμα στην «έκφραση», η αποθέωση της εγωτικής ασυδοσίας, πάνω από κάθε αξία, δηλαδή ποιότητα κοινωνίας τού υπάρχειν.
 
Θρησκευτικός ή πολιτισμικός, ο ατομοκεντρισμός οδηγεί νομοτελειακά στην απανθρωπία.
Η Καθημερινή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Ροή ειδήσεων

«Έχω έναν άνθρωπο» - Μια πρωτοβουλία που αφορά όλους μας

Ερωτήματα για το event των Χριστουγέννων-Τι απαντά ο δήμος-Τι λένε οι «κομμένοι»

ΑΟΝΦ Άτταλος: Ήταν καλύτερος, του έλειψε το γκολ...

Εκδήλωση του Συλλόγου Ποντίων

Την Παρασκευή 13 Δεκεμβρίου το 2ο φετινό τουρνουά Ράπιντ του ΣΟΝΦ

Το αδιάβλητο, η αντικειμενικότητα, η τενοντίτιδα και η χαμένη αξιοπιστία των πανελλαδικών εξετάσεων

Έτσι κλείνει τη χρονιά η «Πολιτιστική Αναγέννηση»

Τρικυμία σε ποτήρι! Ακυρώθηκε η εκμίσθωση χώρου στο Άλσος

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»

Λαϊκή Συσπείρωση: Ρωτάμε τον δήμαρχο κι εκείνος δεν μας απαντά

Όλο το παρασκήνιο για τον «Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης»

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»

Το σωστό να λέγεται...

Στην Ιταλία το Β' ΕΠΑΛ Νέας Φιλαδέλφειας, στο πλαίσιο του ERASMUS+

Δημοτικό Συμβούλιο χωρίς «Συμπαραστάτη»

Δημοφιλέστερα άρθρα

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»

Κινηθείτε, όσοι είστε εν δυνάμει υποψήφιοι...

Ποιοι θα πιαστούν στο αγκίστρι του «Συμπαραστάτη του Δημότη»;

Επίθεση του «Ρουβίκωνα» σε επιχείρηση στη Νέα Φιλαδέλφεια

Τρικυμία σε ποτήρι! Ακυρώθηκε η εκμίσθωση χώρου στο Άλσος

Το σωστό να λέγεται...

Ερωτήματα για το event των Χριστουγέννων-Τι απαντά ο δήμος-Τι λένε οι «κομμένοι»

Δημοτικό Συμβούλιο χωρίς «Συμπαραστάτη»

Όλο το παρασκήνιο για τον «Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης»

Εκδήλωση της «Επαναστατικής Κίνησης»

Το αδιάβλητο, η αντικειμενικότητα, η τενοντίτιδα και η χαμένη αξιοπιστία των πανελλαδικών εξετάσεων

Λαϊκή Συσπείρωση: Ρωτάμε τον δήμαρχο κι εκείνος δεν μας απαντά

Αγρυπνία στην Αγία Τριάδα για την εορτή της Αγίας Αικατερίνης

Η «Λαϊκή Συσπείρωση» για τους συμβασιούχους και τη στάση του Δήμου

Παρουσίαση βιβλίου από την «Πολιτιστική Αναγέννηση»

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Γαυροτρολ 2,3,4
@George (17/01/2018 22:13 Aπ την αγωνία σου έχεις λαλήσει george. Ποιο γήπεδο βρε ταλαίπωρε. Μήνυση για τις ακάλυπτες επιταγές της 1ης ημιφά...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: @ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ (13/12/2019 16:41)
Πολλά νέα για την υπογειοποίηση την τελευταία εβδομάδα. Γι αυτό και τα γαυροσιχάματα άρχισαν πάλι την κλάψα....

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Γαυροτρολ 1
Πού είναι τα υψόμετρα οέοοοο (16/06/2017 14:13) Τι έγινε ρε παιδιά; Τι υψόμετρα σας εγκρίνανε; Τα μισά; Τα υπόλοιπα πότε; Όταν βάλει το χέρι...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ
@ @φωκων (12/12/2019 17:01) (12/12/2019 21:20) Έχεις κανένα νέο για την υπογειοποίηση;...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: @φωκων (12/12/2019 17:01)
Βαρεθήκαμε τον κάθε άσχετο και τον κάθε γαυροαρούλη με τις ανοησίες τους. Η υπογειοποίηση είναι ένα μεγάλο δώρο της ΑΕΚ στην πόλη. Γίνεται κ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: @Αυγολέμονος (12/12/2019 15:12)
Γαυροτρολ απαντας στον εαυτο σου παλι;Μην φοβασαι επειδη δεν ειμαι κοπριτης σαν εσενα αλλα εργαζομενος μαζι με τα χαρτακια αγοραζω κι εσενα ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: φωκων
η ιδεα της υπογειοποιησης ειναι του ιδιοκτητη του μελισσανιδειου σταδιου. υπογειοποιησεις γινονται νομιμα με βαση το κυκλοφοριακο προβλημα γ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Μέσα σε όλα τα ερωτήματα -που δεν απαντάει ο δήμαρχος- τίθεται κι ένα ακόμα : Την περασμένη Δευτέρα, υπογράφτηκε η σύμβαση μεταξύ Περιφέρ...

Τρικυμία σε ποτήρι! Ακυρώθηκε η εκμίσθωση χώρου στο Άλσος
Xρήστης: ΦΙΛΟΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑ
Κομίζω πρόταση γνωστού επιχειρηματία. ΟΛΟ ΤΟ ΑΛΣΟΣ ΠΑΓΟΔΡΟΜΙΟ......

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: Αυγολέμονος
@ ΚΑΤΟΙΚΟΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ (12/12/2019 13:48) Λυπήσου του ρε μάστορα το παιδί. Δεν βλέπεις ότι είναι για λύπηση. Όχι για καπνό! Ούτε για χαρτάκι...

Τρικυμία σε ποτήρι! Ακυρώθηκε η εκμίσθωση χώρου στο Άλσος
Xρήστης: Κιρκη
@ 19:32 Ωραιο το αστειο σου. Να σε αξιοποιησουν στην παγοποιηση της λιμνης. Καπου πρεπει να βολευτεις κι εσυ....

Τρικυμία σε ποτήρι! Ακυρώθηκε η εκμίσθωση χώρου στο Άλσος
Xρήστης: @ 11/12/2019 18:42
Με μέτρο τα "κουμπιά"....

Ερωτήματα για το event των Χριστουγέννων-Τι απαντά ο δήμος-Τι λένε οι «κομμένοι»
Xρήστης: Ανώνυμος
@ 12:47 Αν ήμουν στη θέση του Σεϊτανίδη, θα αναζητούσα την ip σου και μόλις θα σε ταυτοποιούσα, θα σου απένειμα σε λαμπρή ειδική εκδήλωση τ...

Ένας δήμαρχος που «κάνει την πάπια»
Xρήστης: ΚΑΤΟΙΚΟΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΥ
@ Δημοτης (12/12/2019 13:17) Ζούμε πολιτισμό δηλαδή;...

Ερωτήματα για το event των Χριστουγέννων-Τι απαντά ο δήμος-Τι λένε οι «κομμένοι»
Xρήστης: Διαμαντής Σεϊτανίδης
@12.47 Έχει φτάσει "σε τέτοιο επίπεδο βλακείας", όπως λες. Μου απάντησε. Απλώς περιμένω να επιστρέψω στο γραφείο και να ολοκληρώσω το ρε...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©