Οι δυο όψεις της ατομοκρατίας

Δημοσιεύτηκε στις 29/11/2015 στην κατηγορία Ιδέες  |  δεν υπάρχουν σχόλια
Του Χρήστου Γιανναρά
 
Δ​​εν υπάρχουν ηθικές ή ποιοτικές διαβαθμίσεις του «κακού». Δύσκολο είναι και να οριστεί το «κακό», να συναχθεί ενικός ορισμός μέσα από την πολυμορφία των εκφάνσεων και την ποικιλότητα των εξωραϊσμένων παραπλανητικών μετασχηματισμών του.
 
Η πανανθρώπινη εμπειρία θα μπορούσε να βεβαιώσει τουλάχιστον τον εντοπισμό της αφετηρίας του «κακού»: Είναι ο δεδομένος στην ίδια τη «φύση» των έμβιων υπαρκτών (στον «τρόπο» της ύπαρξής τους) ατομοκεντρισμός, η έμφυτη, ενστικτώδης ιδιοτέλεια. Για τα άλογα ζώα το να κυριαρχούνται από τις ορμές (αδυσώπητες αναγκαιότητες) της αυτοσυντήρησης και ηδονής, δεν επιδέχεται ηθικό προσδιορισμό, είναι νομοτέλεια. (Κάποια δείγματα τάχα ερωτικής τρυφερότητας ή γονεϊκής φιλοστοργίας ή ευγνώμονης συμπεριφοράς, που συγκινούν τη ρομαντική ζωοφιλία αφελών ανθρώπων, είναι επίσης εκφάνσεις του αδυσώπητου ενστίκτου, τυφλή αναγκαιότητα της φύσης).
 
Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παράγει «κακό», γιατί μόνο ο άνθρωπος έχει την υπαρκτική δυνατότητα να εναντιώνεται στις ενστικτώδεις ορμές του, να τιθασεύει την ορμέμφυτη ιδιοτέλεια, να ελέγχει τον βιολογικά δεδομένο ατομοκεντρισμό του. Μόνο ο άνθρωπος μπορεί να παραγάγει «κακό», άρα και να αρνηθεί θεληματικά το «κακό» – να αρνηθεί να βλάψει, να βασανίσει, να υποτάξει, να εκμεταλλευτεί, να χρησιμοποιήσει, να συκοφαντήσει, να ταπεινώσει τους προικισμένους με την ίδια δυνατότητα συνανθρώπους του. Και αυτή την ακραιφνώς ανθρώπινη δυνατότητα την ονομάσαμε οι άνθρωποι «ελευθερία». Μόνο ο άνθρωπος, έλεγε ο Jean-Paul Sartre, «μπορεί να μην είναι αυτό που είναι»: να υπάρχει παίρνοντας θεληματική απόσταση από τον φυσικά δεδομένο τρόπο τού να υπάρχει.
 
Η Ιστορία του ανθρώπου βεβαιώνει ότι αυτή τη μοναδικότητα της ελευθερίας δεν την αντέχει ο άνθρωπος – η ανθρώπινη συλλογικότητα νομοθετεί τις προϋποθέσεις της ελευθερίας, αλλά λειτουργεί, περισσότερο ή λιγότερο, με τους νόμους της ζούγκλας. Πάντως, η προτεραιότητα της ελευθερίας συνεχίζει να βεβαιώνεται εμπειρικά ως ορισμός του «καλού». «Υπάρχει μια και μόνη αληθινή ελευθερία», έγραφε ο Ντοστογιέβσκυ:
 
«Να ελευθερωθεί ο άνθρωπος από τον εαυτό του». Μόνο τότε φθάνει στην πραγμάτωση της υπαρκτικής του ταυτότητας, στην ενεργητική του ετερότητα από κάθε άλλο έμβιο υπαρκτό. Η ολοκλήρωση της προσωπικής μοναδικότητάς του είναι για τον άνθρωπο το «καλό»: η ελευθερία από τις απρόσωπες ενστικτώδεις ορμές.
 
Ομως η υποκειμενική πρόσβαση στις οριοθετήσεις της κοινής, από γενιά σε γενιά, εμπειρίας δεν είναι συνάρτηση της απλής κατανόησης ή και της βουλητικής συγκατάθεσης, είναι γνώση που κερδίζεται με το δύσκολο και επίπονο άθλημα της μετοχής στην κοινή εμπειρία. Στους αντίποδες του δυναμικού αθλήματος είναι η υποκατάστασή του (υποκατάσταση της κοινωνούμενης βεβαιότητας) με την ενστικτώδη εγωτική απαίτηση για κατοχή και χρήση από το άτομο της «αλήθειας». Να μεταβάλλεται η αλήθεια, το «καλό», σε ατομική πεποίθηση, τυφλά αποδεκτή βεβαιότητα, εξαναγκαστό κατά πάντων δόγμα, κοσμοσωτήρια ντιρεχτίβα, αυτονόητα επιβαλλόμενο πολιτισμικό «παράδειγμα».
 
Στο διεθνές πεδίο σήμερα μοιάζει να αντιπαρατίθενται, έτοιμες για μια μέχρις εσχάτων αναμέτρηση, δυο παρατάξεις ή στρατόπεδα: Από τη μια είναι όσοι ταυτίζουν το «καλό», την «αλήθεια», το «νόημα» της ζωής και του θανάτου με μιαν αλάθητη θρησκευτική διδασκαλία και πρακτική. Από την άλλη, στο απέναντι στρατόπεδο, είναι όσοι ταυτίζουν όλα τα παραπάνω με έναν «πολιτισμό»: κοινό τρόπο βίου (οργάνωσης και λειτουργίας του βίου). Κάθε μία από τις δυο παρατάξεις βλέπει στην αντίπαλη παράταξη την πλήρη άρνηση του «καλού», επομένως την ολοκληρία πραγμάτωσης του «κακού». Γι’ αυτό και περιθώριο συμβιβασμού δεν υπάρχει, η ρήξη επέρχεται νομοτελειακά, το ένα από τα δύο στρατόπεδα θα νικήσει, όχι υποτάσσοντας αλλά εξαφανίζοντας το άλλο.
 
Το αξιοπερίεργο είναι ότι και οι δύο αντιπαρατιθέμενες προτάσεις (η θρησκευτική: Ισλάμ, και η πολιτισμική: Δυτικός Διαφωτισμός) βεβαιώνονται στη θεωρία και στην πράξη, πανομοιότυπα ατομοκεντρικές.
 
Αποβλέπουν στη θωράκιση και κατασφάλιση του ατόμου, του εγώ. Η θρησκευτική προτείνει έναν κώδικα απαιτήσεων πρακτικής ευσέβειας και πρακτικής συμπεριφοράς, που η τήρησή τους εξασφαλίζει αμέσως στο άτομο την αιώνια «σωτηρία»: ένα ηδονικότατο μεταθανάτιο μέλλον σε γραμμικό χρόνο ατελεύτητο. Η πολιτισμική πρόταση δεν διαθέτει επαγγελίες για το «επέκεινα»: προσφέρει μια ενθαδική εξασφάλιση του ατόμου με νομικές κατοχυρώσεις των δικαιωμάτων του, των ελευθεριών του, των νοσηλευτικών φροντίδων αν τις χρειαστεί, εξασφάλιση της πληροφόρησής του, των άνετων και ταχύτατων μετακινήσεών του, των απεριόριστων ερωτικών του απολαύσεων, της μεγιστοποίησης των καταναλωτικών του δυνατοτήτων κ.ά.α.
 
Και τα δύο αντίπαλα σήμερα στρατόπεδα ξεκινάνε από το άτομο και στοχεύουν στο άτομο, το κοινωνικό γεγονός (το άθλημα της αυθυπέρβασης του εγώ για τη χαρά και ποιότητα των σχέσεων κοινωνίας) το εκδέχονται μόνο σαν δευτερεύον πλαίσιο του πρωτεύοντος στόχου που είναι η ατομική εξασφάλιση. Αποκαλυπτικό και το δεδομένο της κοινής εκδοχής που έχουν για την ελευθερία οι δύο παρατάξεις: καμιά σχέση με την αντίσταση στις απρόσωπες ορμές – αναγκαιότητες της φύσης. Ελευθερία σήμερα, και για την ατομοκεντρική ισλαμική θρησκευτικότητα και για το ατομοκεντρικό δυτικό «παράδειγμα», είναι η δυνατότητα ατομικών επιλογών. Για τους πρώτους, το άτομο «σώζεται» όταν επιλέξει και κατέχει τις «ορθές» δοξασίες, πεποιθήσεις, δόγματα, πρακτικές θρησκευτικής συνέπειας, αυτοθυσίας στον πόλεμο κατά των απίστων. Ελευθερία, για τους δεύτερους, είναι το εξαναγκαστό κατά πάντων ατομικό δικαίωμα να επιλέγει ο καθένας πολιτικές πεποιθήσεις, κόμμα, εφημερίδα, κοσμοθεωρία, διασκέδαση, σεξουαλική συμπεριφορά – τα πάντα. «Επιλέγω, άρα υπάρχω».
 
Οταν ο πρωτογονισμός του ατομοκεντρισμού κατοχυρώνεται θρησκευτικά ή πολιτισμικά, δεν υπάρχει περιθώριο να κοινωνηθούν οι διαφορές. Οι τζιχαντιστές απαντάνε με σφαγή (αφανισμό μοναδικών ανθρώπινων υπάρξεων) στην προσβολή του προφήτη τους από το «Charlie Hebdo». Και ένα εκατομμύριο Γάλλοι απαντάνε στη σφαγή βγαίνοντας στους δρόμους, με υψωμένο ένα μολύβι στο χέρι, για να δηλώσουν ότι καθένας τους θέλει να είναι «Charlie»: Να έχει το δικαίωμα, κάθε εγώ, να διακωμωδεί με σεξουαλικές χυδαιότητες τα ιερά και τα όσια λαών και κοινωνιών στη διαδρομή των αιώνων. Το δικαίωμα στην «έκφραση», η αποθέωση της εγωτικής ασυδοσίας, πάνω από κάθε αξία, δηλαδή ποιότητα κοινωνίας τού υπάρχειν.
 
Θρησκευτικός ή πολιτισμικός, ο ατομοκεντρισμός οδηγεί νομοτελειακά στην απανθρωπία.
Η Καθημερινή

Γράψτε την άποψή σας

δεν βρέθηκαν σχόλια επισκεπτών...

Προσθέστε το σχόλιό σας

Ονοματεπώνυμο ή ψευδώνυμο  
Το e-mail σας (προαιρετικό - δεν δημοσιεύεται)  
Το σχόλιό σας

Ροή ειδήσεων

Οι τελικές αποφάσεις τη κυβέρνησης προσδιορίζουν το εύρος της συνεργασίας Βούρου- Γρετζελιά

Ο Βούρος παίζει «κατενάτσιο» και περιμένει τον Θεοδωρικάκο

Γκρίνιες, παράπονα και τριβές στην «Πολιτών Πολιτεία» για την κατανομή των αρμοδιοτήτων

Ο τοπικός ΣΥΡΙΖΑ ευχαριστεί και δεσμεύεται

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα

Σαββατοκύριακο στο ΠΠΙΕΔ με «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας»

Καταστροφή του περιπτέρου της στην πλατεία Πατριάρχου καταγγέλλει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ

Την Πέμπτη η εκδήλωση του ΚΚΕ στο Α' ΚΑΠΗ

Εάν ψηφίζεις ΣΥΡΙΖΑ, σταυρώνεις και τη Φιλαδελφειώτισσα Ειρήνη Γκαμάτση

Ο Γιάννης Χλωρός αναλαμβάνει τον Άτταλο

Βούρος: «Ματαιοπονεί και αποδεικνύεται ολίγιστη» η ομάδα Βασιλόπουλου

Οι γονείς έχουν κρίση

Χατζηδάκης, Κεραμέως και Κωστόπουλος τη Δευτέρα στο Πνευματικό της Φιλαδέλφειας

Την Παρασκευή το νέο rapid του ΣΟΝΦ

Την Τρίτη η ΚωμΟδύσσεια

Δημοφιλέστερα άρθρα

Γκρίνιες, παράπονα και τριβές στην «Πολιτών Πολιτεία» για την κατανομή των αρμοδιοτήτων

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα

Βούρος: «Ματαιοπονεί και αποδεικνύεται ολίγιστη» η ομάδα Βασιλόπουλου

Ο Βούρος παίζει «κατενάτσιο» και περιμένει τον Θεοδωρικάκο

Εάν ψηφίζεις ΣΥΡΙΖΑ, σταυρώνεις και τη Φιλαδελφειώτισσα Ειρήνη Γκαμάτση

Χατζηδάκης, Κεραμέως και Κωστόπουλος τη Δευτέρα στο Πνευματικό της Φιλαδέλφειας

Ο τοπικός ΣΥΡΙΖΑ ευχαριστεί και δεσμεύεται

Οι γονείς έχουν κρίση

Οι «Ονειρωδοί» μας παρουσιάζουν την «Αυλή των Θαυμάτων» στο ΠΠΙΕΔ

Καταστροφή του περιπτέρου της στην πλατεία Πατριάρχου καταγγέλλει η ΑΝΤΑΡΣΥΑ

Κωνσταντινούπολη: Η οικονομική υπερδύναμη που παράγει ηγέτες στην Τουρκία

Σαββατοκύριακο στο ΠΠΙΕΔ με «Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας»

Την Παρασκευή το νέο rapid του ΣΟΝΦ

Οι τελικές αποφάσεις τη κυβέρνησης προσδιορίζουν το εύρος της συνεργασίας Βούρου- Γρετζελιά

Εκδήλωση του ΚΚΕ την Τετάρτη στην Αγία Μαρίνα

Η Αλήθεια Newsletter

Κάντε κλικ εδώ για να εγγραφείτε στο newsletter μας

Τελευταία σχόλια

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @Αντιγαυροτρολ (22/07/2019 22:51)
Παρηγορεί τον Αρούλη που μετράει μέρες....

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: Αντιγαυροτρολ
Ρε μαγκες ο γαυροτρολ που χαθηκε;...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: Γ.Π.
Μεγάλη πίκρα επειδή η νέα κυβέρνηση δουλεύει απο το πρώτο λεπτό και κάνει αυτά που θεωρούνται αυτονόητα για τις σοβαρές Ευρωπαϊκές χώρες. Σα...

Ο Βούρος παίζει «κατενάτσιο» και περιμένει τον Θεοδωρικάκο
Xρήστης: Ανώνυμος
Όποιος παρακολούθησε σήμερα το πρωί την τοποθέτηση του υφυπουργού αρμόδιου για θέματα αυτοδιοίκησης και εκλογών Θεόδωρου Λιβάνιου, στο πλαίσ...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @(19/07/2019 13:41)
Με το που χάσατε την εξουσία έγιναν οι αντίπαλοι σας όλοι φασίστες. Όταν δεν έχεις επιχειρήματα για να στηρίξεις τη δική σου άθλια διακυβέρν...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @Κατοικος (19/07/2019 13:41)
Η πρόκληση είναι το γεγονός ότι μόνο στην Ελλάδα αποκαλούνται δημοκράτες τα κάθε είδους φασιστοειδή της αριστεράς. Δεν σας δώσαμε την εξουσί...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: Κατοικος
Ένας φασιστας γραφει συνεχεια θα ειναι κανενας μεγαλοαστος βολεμενος.Αλλα να αποκαλει ενας φασιστας ακροδεξιος αριστερους φασιστες ειναι τερ...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: Αka #kentro
@ΑκραιοΚεντρώος. Παρόλο που ειναι γαλουχημενος με την προτεσταντικη ηθικη του Κολλεγιου, ο ιδιος ο Μητσοτακης δεν ειναι ακραιος. Ποτε οι Μη...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @Νεος χαλκηδονιος (17/07/2019 13:25)
Ενημερώσου τι ισχύει για τις συντάξεις ψευταρά λαϊκιστή. https://youtu.be/J_Ex5R6AHAI ...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @ (18/07/2019 11:24)
Θα σου πω εγώ με τι μούτρα θα βγούνε στους δρόμους. Με τα ίδια μούτρα που έκαναν το Οχι Ναι. Χωρίς καμιά ντροπή και δικαιώθηκαν. Γιατί στη σ...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @Νεος χαλκηδονιος (17/07/2019 13:25)
Γίναμε κανονική χώρα με κόστος δανεισμού 1,9%. Κι εσύ μας απειλείς ότι οι αλήτες θα βγούνε στους δρόμους γιατί έχασαν την καρέκλα; Συνεχίστε...

Ο Βούρος παίζει «κατενάτσιο» και περιμένει τον Θεοδωρικάκο
Xρήστης: Ανωνυμος
@18/07/2019 11:19. Θιγεις τεραστιο θεμα. Καντο οπως ο Κυριακος θα του ελεγα. Παρε και ενσωματωσε ακομα και καποιους χθεσινους αντιπαλους με ...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: @(17/07/2019 13:25)
Με το μούτρα θα βγείτε στους δρόμους ρε ξεφτίλες; Κάποιοι αγωνίζονται από την πρώτη μέρα που ξεβρώμισε ο τόπος από τους άχρηστους ψευταράδες...

Ο Βούρος παίζει «κατενάτσιο» και περιμένει τον Θεοδωρικάκο
Xρήστης: Ανώνυμος
Απορώ πώς δεν είναι ήδη εγκατεστημένος στη Μελβούρνη. Πρέπει να έχει ατσάλινα "καρύδια" αφού δεν του τα `χουν σπάσει ακόμα αυτοί που έχει κα...

Πώς ψήφισε χθες η Φιλαδέλφεια κι η Χαλκηδόνα
Xρήστης: ΑκραιοΚεντρώος
@ νεοδημοκράτες Μπράβο στον Κυριάκο Μητσοτάκη που έβαλε στα κυβερνητικά γρανάζια τον Μαυρωτά, ως Γ.Γ. Αθλητισμού, τον φανατικότερο υπέρμαχο ...

all rights reserved | developed & hosted by Jetnet ©